Nepali

(a) रामप्रसाद ज्ञवाली

'उज्यालो यात्रा' कविताका रचनाकार रामप्रसाद ज्ञवाली हुन्।

(b) भावनात्मक

यो कविता भावप्रधान भएकाले यसको शैली भावनात्मक छ।

(b) राजेन्द्रलक्ष्मी

राजा प्रताप सिंह शाहकी रानी राजेन्द्रलक्ष्मी रणबहादुर शाहकी आमा हुन्।

(d) आठ ओटा

आयुर्वेदमा चिकित्सा (उपचार) का आठ अङ्ग वा शाखा (अष्टाङ्ग आयुर्वेद) हुन्छन्।

(b) गम्भीरमान

'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवादका पात्रको नाम गम्भीरमान हो।

(b) अरब मनोवादको पात्रले धन कमाएको ठाउँ अरब (खाडी मुलुक) हो; वैदेशिक रोजगारीमा गएर कमाएको धनको सन्दर्भ कथामा आएको छ ।

(c) वि.सं २०१४ लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा वि.सं. २०१४ मा शिक्षा मन्त्री भएका थिए ।

(b) चम्पा देवकोटाको एक मात्र उपन्यास "चम्पा" हो; मुनामदन र कुञ्जिनी काव्य हुन् भने सुलोचना महाकाव्य हो ।

(d) वि.सं १९७१ भदौ २४ नेपाली कथा र उपन्यासका स्रष्टा विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको जन्म वि.सं. १९७१ भदौ २४ गते भएको हो ।

(a) प्राकृत पोखरा कवि मुकुन्दशरण उपाध्यायको कृति "प्राकृत पोखरा" ले मदन पुरस्कार पाएको हो ।

(b) मुन्धुम किराँत समुदायको धार्मिक ग्रन्थ मुन्धुम हो; फाल्गुनन्दले किराँत धर्मको प्रचार गर्दै यससम्बन्धी रचना गरेका थिए ।

(b) वि.सं. २०५१ साल डा. सन्दुक रुइतले सन् १९९४ तिर (वि.सं. २०५१ सालमा) तिलगङ्गा आँखा केन्द्रको स्थापना गरेका हुन् ।

(c) सन् २०२२ सन्दुक रुइतले इसा अवार्ड सन् २०२२ मा प्राप्त गरेका हुन् ।

(c) सानु तामाङ "आयाम" कथाकी सन्तमायाले पहिलो श्रीमान्को मृत्युपछि सानु तामाङसँग विवाह गरिन् ।

(a) पिकाडोर पाब्लो पिकासोले नौ वर्षको उमेरमा "पिकाडोर" (Le Picador) नामक चित्र तयार पारेका थिए ।

(a) नाम "गरिब आयो" मा "गरिब" ले व्यक्ति (गरिब मानिस) लाई जनाई कर्ताको काम गरेको छ, त्यसैले यहाँ यो विशेषण नभई नाम हो ।

(c) झण्डा "ध्वजा" को पर्यायवाची शब्द झण्डा हो ।

(c) उसले उद्देश्य पद भनेको वाक्यमा क्रियाको कर्ता हो; "पठायो" को काम गर्ने "उसले" उद्देश्य पद हो ।

(b) अपादान खस्ने क्रिया डुङ्गाबाट छुट्टिएर भएको हो; छुट्टिने वा अलग हुने आधार जनाउने हुँदा "डुङ्गाबाट" अपादान कारक हो ।

(b) कविताहरू लेखियून् । "हामी कविताहरू लेखौं" को कर्मवाच्यमा कर्म "कविताहरू" कर्ता बन्छ र बहुवचन भएकाले क्रिया "लेखियून्" हुन्छ ।

(d) सङ्केतार्थक एउटा काम (तिमी आउनु) भए अर्को काम (राम्रो हुनु) हुने सर्त वा सङ्केत जनाउने वाक्य सङ्केतार्थक हुन्छ ।

(b) अजर "कहिल्यै बुढो नहुने" को एक शब्द अजर हो; अमर भनेको कहिल्यै नमर्ने हो ।

(c) घस कस, बस र रस मध्ये प्रत्येकका एकभन्दा बढी अर्थ हुन्छन् (जस्तै बस: सवारी साधन/बस्नु; रस: जुस/स्वाद); "घस" अनेकार्थी होइन ।

(c) मनमाया चालिसे लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाकी पत्नीको नाम मनमाया चालिसे हो ।

(a) कृ + तव्य "कर्तव्य" शब्द "कृ" धातुमा "तव्य" प्रत्यय लागेर बनेको हो ।

(d) साँप

नजर (अरबी), नमुना (फारसी) र दर्जन (अङ्ग्रेजी) आगन्तुक अर्थात् विदेशी भाषाबाट आएका शब्द हुन्। साँप नेपाली मौलिक (तद्भव) शब्द हो, त्यसैले आगन्तुक होइन।

(a) उदार

सङ्कीर्ण भनेको सानो मन भएको वा सीमित हो; यसको विपरीत उदार (ठूलो मन भएको) हुन्छ। साँघुरो त सङ्कीर्णको पर्यायी हो।

(b) दाल

सार (निचोड, फलाम), काल (समय, मृत्यु) र हार (पराजय, माला) का एकभन्दा बढी अर्थ हुन्छन्। दालको प्रचलित अर्थ एउटै (मसुरो आदिको दाल) भएकाले यो अनेकार्थी होइन।

(c) चाँदनी

चाँदनी संस्कृत शब्द चन्द्रिका बाट बदलिएर बनेको तद्भव शब्द हो। ईर्ष्या, कृष्ण र हीनता संस्कृतबाट सीधै आएका तत्सम शब्द हुन्।

(b) अन्त्य गर्नु

'इतिश्री गर्नु' भनेको कुनै काम वा कुरालाई समाप्त पार्नु, अन्त्य गर्नु हो।

(a) वि. सं. २०२३

कवि रामप्रसाद ज्ञवालीको जन्म वि. सं. २०२३ मा भएको हो।

(c) अनुष्टुप

'उज्यालो यात्रा' कविता अनुष्टुप छन्दमा लेखिएको हो। यो छन्द सरल र प्रचलित भएकाले पाठ्य कविताहरूमा धेरै प्रयोग हुन्छ।

(d) ८ अक्षर

अनुष्टुप छन्दमा चार पाउ हुन्छन् र प्रत्येक पाउमा ८ अक्षर हुन्छन्, अर्थात् जम्मा ३२ अक्षर।

(b) शिक्षा

लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा डा. के. आई. सिंहको मन्त्रिमण्डलमा शिक्षामन्त्री भएका थिए।

(d) शाकुन्तल

देवकोटाले शाकुन्तल महाकाव्य लेखे। 'मुनामदन' र 'कुञ्जिनी' खण्डकाव्य/कविता हुन् र 'मुनामदन' देवकोटाकै भए पनि महाकाव्य होइन; विकल्पमा महाकाव्य शाकुन्तल मात्र हो।

(a) सुलोचना

देवकोटाले सुलोचना महाकाव्य ६० घण्टामा लेखेको मानिन्छ।

(a) मुखिया

'शत्रु' कथाका पात्र कृष्ण राय गाउँका मुखिया थिए।

(c) ४५ वर्ष

'शत्रु' कथामा कृष्ण राय ४५ वर्षका पात्रका रूपमा चित्रित छन्।

(c) वि. सं. २०२६

सन्दुक रुइतले वि. सं. २०२६ मा प्रवेशिका उत्तीर्ण गरेका थिए।

(c) गै+अक

'गै' धातुमा 'अक' प्रत्यय लाग्दा ऐ को आय् हुन्छ र 'गायक' बन्छ (गै + अक = गायक)।

(b) जमदार

'कर्तव्य' कथाका पात्र गङ्गाधर 'जमदार' भन्ने नाउँले प्रसिद्ध थिए।

(c) १० दिन

गङ्गाधरले लगातार १० दिन ज्वरो आएर संसार छोडे।

(a) ८ वर्ष

पिकासोले आफ्नो पहिलो चित्र 'पिकडोर' ८ वर्षको उमेरमा बनाएका थिए।

(c) यथार्थवादी शैली

सन् १८९० तिरका पिकासोका चित्रमा यथार्थवादी शैली प्रयोग हुन्थ्यो; पछि उनले क्युबिज्म जस्ता नयाँ शैली अपनाए।

(b) मनोविश्लेषणवादी

विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मानवमनको भित्री द्वन्द्व र चेतनालाई देखाउने मनोविश्लेषणवादी साहित्यकार हुन्।

(d) युद्ध विरोधी

सन् १९३७ मा स्पेनको गुएर्निका सहरमा भएको बमबारीको विरोधमा बनाइएकाले 'द गुएर्निका' युद्ध विरोधी चित्र मानिन्छ।

(c) बतासे

'घरको माया' एकाङ्कीमा बतासे सहायक पात्र हो।

(a) दाडिमको रुखनेर

भैरव अर्यालको कृति 'दाडिमको रुखनेर' हो। 'लक्ष्मी निबन्ध सङ्ग्रह' देवकोटाको कृति हो।

(b) वैद्य

आयुर्वेद विधिअनुसार रोगको उपचार गर्ने व्यक्तिलाई वैद्य भनिन्छ।

(a) नाम

यस वाक्यमा 'माया' भाववाचक नाम हो, किनभने यसले प्रेम/स्नेह भन्ने भावलाई जनाएको छ र 'गर्नुपर्छ' को कर्म बनेको छ।

(b) स्वर्गको बगैँचा

'नन्दन' भनेको इन्द्रको स्वर्गमा रहेको बगैँचा हो, अर्थात् स्वर्गको बगैँचा ।

(b) भावनात्मक

'घरझगडा' पारिवारिक जीवनका सम्बन्ध र मनका भावनामा आधारित कथा हो, जसमा घरभित्रको झगडाले पार्ने भावनात्मक असर देखाइएको छ ।

(b) अनुष्टुप

'उज्यालो यात्रा' कविता अनुष्टुप छन्दमा रचिएको हो, जसमा प्रत्येक चरणमा आठ अक्षर हुन्छन् ।

(c) त्याग

'तिलान्जली' को अर्थ कुनै कुरा सदाका लागि छोड्नु वा त्याग गर्नु हो ।

(a) प्रथम पुरुष

'मनोवाद' मा पात्रले आफ्नै मनका कुरा आफैँ भन्ने भएकाले 'म' पात्रको प्रथम पुरुष कथन शैली प्रयोग गरिएको छ ।

(a) १८० मिलियन डलर

पाब्लो पिकासोको 'वुमन अफ अल्जियर्स' चित्र सन् २०१५ मा करिब १७९.४ मिलियन डलरमा बिक्री भएको थियो, जुन नजिकको मान १८० मिलियन डलर हो ।

(d) क्रियाविशेषण

'माथि' शब्दले चरा रहेको ठाउँ (स्थान) बताउँछ, अर्थात् क्रियाको स्थानलाई विशेषित गर्छ, त्यसैले यो स्थानवाचक क्रियाविशेषण हो ।

(d) विचार

'मनसाय' को अर्थ इच्छा, मनको भाव वा विचार हो ।

(b) गयो

वाक्यमा उद्देश्य 'मेरो भाइ' हो भने उद्देश्यबारे भनिएको कुरा विधेय हो, जसको मुख्य पद क्रिया 'गयो' हो ।

(c) अधिकरण

"पोखरीमा" मा "मा" विभक्ति लागेको छ र यसले खस्ने काम हुने ठाउँ (आधार) जनाउँछ, त्यसैले यो अधिकरण कारक हो।

(c) छोरो

वाक्यमा काम गर्ने कर्ता नै उद्देश्य हो। "मेरो छोरो" मा "मेरो" विशेषण हो र कर्ता "छोरो" हो, बाँकी भाग (बजार गयो) विधेय हो।

(a) सामान्यार्थक

"म विद्यालय जान्छु" ले साधारण कुरा वा तथ्य मात्र बताउँछ; यसमा आज्ञा, इच्छा वा सर्त छैन।

(a) चुप लागेर बस्नु

"कानमा तेल हाल्नु" को अर्थ सुनेर पनि नसुनेझैँ गरी बेवास्ता गरेर बस्नु हो। दिइएका विकल्पमध्ये सबैभन्दा नजिकको अर्थ "चुप लागेर बस्नु" हो।

(c) भात

कर (हात, शुल्क), तर (तर्न, तर्फ, तर शब्द) र रस (स्वाद, तरल, भाव) बहुअर्थी शब्द हुन्। "भात" को एउटै अर्थ (पकाएको चामल) हुन्छ, त्यसैले यो अनेकार्थी होइन।

(a) इमान्दारीका साथ काम गरिदिने

डाक्टर दम्पतीले घरमा विश्वास गर्न सकिने, इमान्दार भएर काम गरिदिने कामदारको अपेक्षा गरेका थिए।

(c) अधुना + इक

"अधुना" (अहिले) शब्दमा "इक" प्रत्यय लागेर "आधुनिक" बन्छ (वृद्धि हुँदा अ को आ हुन्छ)।

(a) नाम

"सीता" व्यक्तिको नाम हो, त्यसैले यो नाम पदवर्गमा पर्छ।

(a) द्वित्व

"सरसहयोग" मा समान अर्थका शब्दहरू जोडिएर आएका छन् र दुवै पदको अर्थ प्रधान छ, त्यसैले दिइएका विकल्पमध्ये यो द्वित्व समास हो।

(a) प्रेरणार्थक

"दाइले भाइलाई बजार पठाउनु भयो" मा कर्ताले अरू (भाइ) लाई काम गर्न प्रेरित गरेको छ, त्यसैले यो प्रेरणार्थक वाक्य हो।

(d) भुपिन

"गाउँमाथि एउटा कविता" का कवि भुपि शेरचन (भुपि) हुन्।

(c) राष्ट्रको

"घरको माया" एकाङ्कीले घरको मायाभन्दा माथि देश (राष्ट्र) को माया हुनुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।

(c) आज्ञार्थक

"तिमी राम्रो काम गर" मा आदेश वा आज्ञा दिइएको छ, त्यसैले यो आज्ञार्थक वाक्य हो।

(b) झाडापखला

कथामा सन्दुक रुइतकी बहिनीको निधन उपचारको अभावमा झाडापखलाबाट भएको प्रसङ्ग आएको छ।

(b) तीन

पाठअनुसार सन्दुक रुइतका तीन सन्तान छन्।

(b) कृष्ण राय

"शत्रु" कथाको केन्द्रीय र प्रमुख पात्र कृष्ण राय हुन्।

(a) देशको माटो

भीमनिधि तिवारीले "देशको माटो" नाटकका लागि मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।

(a) भैरव अर्याल

"पख्नोस्" भैरव अर्यालद्वारा लिखित व्यङ्ग्यात्मक निबन्ध हो।

(b) दुई पटक

पिकासोले अन्तर्राष्ट्रिय लेनिन शान्ति पुरस्कार दुई पटक (सन् १९५० र १९६२ मा) पाएका थिए।

(b) वि.सं २०६९

नेपाल सरकारले डा. सन्दुक रुइतलाई वि.सं. २०६९ मा उज्ज्वल कीर्तिमय राष्ट्रदीप पुरस्कारले सम्मान गरेको थियो।

(a) धामी

"घरको माया" एकाङ्कीमा गाउँभरको छट्टु पोक्ने धामीको छोरो हो।

(b) रमा

"कर्तव्य" कथामा श्रीधरकी सानी छोरीको नाम रमा हो।

(c) नासो

गुरुप्रसाद मैनालीको "नासो" कथालाई नेपाली कथा साहित्यमा आधुनिकताको श्रीगणेश गर्ने कृति मानिन्छ।

(c) कान्छो

"घरको माया" एकाङ्कीमा बतासे कान्छोकी प्रेमिका हुन्।

(b) २० वर्ष

"आयाम" कथाकी पात्र आमाले आफ्ना पतिबिना २० वर्ष बिताएकी थिइन्।

(b) घर + एलु

"घरेलु" शब्द "घर" मूल शब्दमा "एलु" प्रत्यय लागेर बनेको तद्धित शब्द हो।

(a) त्र शब्दकोशमा क, ख ... ह क्रमपछि संयुक्त वर्णहरू क्ष, त्र, ज्ञ को क्रममा आउँछन्, त्यसैले ज्ञ त्रपछि आउँछ ।

(d) अबुझ नादानी भनेको नबुझ्नु वा बुद्धि नपुग्नु हो; नादान भनेको अबुझ, नासमझ व्यक्ति हो ।

(d) नवीन नूतन भनेको नयाँ हो; नवीन, नव्य र नयाँ यसका पर्यायवाची हुन् । पुरातन, सनातन र प्राचीन यसका विपरीत वा फरक अर्थका शब्द हुन् ।

(b) ऐँचोपैँचो ऐँचो र पैँचो गरी समान ध्वनि भएका शब्दहरूको दोहोरो प्रयोगले बनेको हुनाले यो द्वित्व शब्द हो । अभ्युदय उपसर्गयुक्त र बोलक्कड प्रत्यययुक्त शब्द हुन् ।

(a) अज्ञात भूत "गएछन्" मा आफूले नदेखेको वा पछि थाहा पाएको भूत घटना जनाइएको छ, यो अज्ञात भूतको रूप हो ।

(c) उनीहरू घर गए । "तिमीहरू" (द्वितीय पुरुष बहुवचन) लाई तृतीय पुरुष बहुवचन "उनीहरू" बनाउँदा क्रिया "गए" हुन्छ ।

(b) भाइ अनुज भनेको पछि जन्मेको अर्थात् सानो भाइ हो; दाजु अर्थ दिने शब्द अग्रज हो ।

(a) मद्वारा पोखरा गइन्छ । भाववाच्यमा कर्ता करण कारकमा जान्छ र क्रिया भाववाचक (गइन्छ) हुन्छ; "म" को करण रूप "मद्वारा" हो ।

(c) ऊ झापा गई । कर्ता "ऊ" कै पुरुष र आदर स्तर कायम राखी क्रियालाई स्त्रीलिङ्गी बनाउँदा "गयो" को ठाउँमा "गई" हुन्छ ।

(b) दोबाटो दुई र बाटो मिलेर दोबाटो (दुई बाटोको समाहार) बनेको छ, यो समस्त शब्द हो । कवीन्द्र सन्धिबाट, मायालु प्रत्ययबाट र घरघर द्वित्वबाट बनेका हुन् ।

(a) अधिकरण "थालमा" ले खाना पस्किने आधार वा स्थान जनाउँछ, त्यसैले यो अधिकरण कारक हो ।

(b) नाम यहाँ "गरिब" ले विशेषण नभई गरिब मानिसलाई जनाउने नामको काम गरेको छ र "लाई" विभक्ति पाएको छ ।

(b) लुनी देवकोटाले लुनी खण्डकाव्य एकै रातमा लेखेका थिए भनिन्छ । मुनामदन गीतीकाव्य/लोककाव्य हो ।

(d) अश्रु अश्रु संस्कृतबाट सीधै आएको तत्सम शब्द हो । पसल, पटुका (अरबी/फारसी/हिन्दी स्रोत) र कानुन (अरबी) आगन्तुक शब्द हुन् ।

(a) ओस्

इच्छार्थ क्रियापदमा इच्छा, कामना वा आशीर्वाद व्यक्त हुन्छ । यसमा धातुपछि -ओस् प्रत्यय लाग्छ, जस्तै: जाओस्, गरोस् ।

(c) आठ

नेपाली व्याकरणमा पदवर्ग आठ प्रकारका हुन्छन्: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, क्रियायोगी, संयोजक, विस्मयादिबोधक र निपात ।

(b) नाम

"घर" कुनै ठाउँ वा वस्तुको नाम हो । त्यसैले यो नाम पदवर्गमा पर्छ ।

(a) अनि

संयुक्त वाक्यमा दुई वा बढी स्वतन्त्र उपवाक्यलाई अनि, र, तर, वा, अथवा जस्ता संयोजकले जोडिन्छ । भने, भन्ने र जब-तब मिश्र वाक्यका संयोजक हुन् ।

(a) लप्को

कपालको समूहलाई "कपालको लप्को" भनिन्छ ।

(a) असम्भव कुरामा हात हाल्नु

आकाशको फल पाउन नसकिने भएकाले त्यसको आशामा आँखा तरेर बस्नु भनेको असम्भव कुराको आशा गर्नु हो ।

(a) पूरा गर्नु

"फत्ते गर्नु" भनेको कुनै कठिन काम सफलतापूर्वक पूरा गर्नु वा जित्नु हो ।

(a) पाँच

क्रियाको अर्थ वा भाव पाँच प्रकारका हुन्छन्: निश्चयार्थ, आज्ञार्थ, इच्छार्थ, सम्भावनार्थ र सङ्केतार्थ ।

(b) अधिकरण कारक

"झोलामा" ले क्रिया हुने ठाउँ (आधार) जनाउँछ, किनकि चामल झोलामा राखिएको हो । त्यसैले यो अधिकरण कारक हो ।

(d) आउँछ

वाक्यमा उद्देश्यबारे भनिएको कुरा विधेय हो । यहाँ उद्देश्य "झापामा बस्ने रोहन" हो र विधेयको मुख्य भाग क्रियापद "आउँछ" हो ।

(a) वि. सं. २०४३

सन्दुक रुइतले वि. सं. २०४३ मा विवाह गरे ।

(d) अभिनय

"अभिनव" को अर्थ नयाँ, नवीन वा ताजा हो । "अभिनय" (नाटकमा पात्रको भूमिका निर्वाह) फरक शब्द हो र यसको अर्थ अभिनव होइन ।

(c) पृथ्वीनारायण शाह

रणबहादुर शाहका पिता प्रतापसिंह शाह र प्रतापसिंहका पिता पृथ्वीनारायण शाह थिए । त्यसैले रणबहादुरका हजुरबुवा पृथ्वीनारायण शाह हुन् ।

(a) कान्छो

"घरको माया" एकाङ्कीमा कान्छोले स्वदेशमै बसेर काम गर्ने विचार राख्छ । यही एकाङ्कीकारको विचार हो ।

(c) आली

खेतको सिमाना छुट्याउन वा पानी अडिने बनाउन चारैतिर उठाइएको माटोको डिललाई आली भनिन्छ ।

(d) जमान

"घरको माया" एकाङ्कीमा जमान छट्टु (चलाख र धूर्त) पात्र हो ।

(a) द्वित्व

"घरसर" मा "घर" को ध्वनिसाम्य भएको "सर" शब्द दोहोरिएर आएको छ र समूहवाचक अर्थ दिएको छ। यस्तो दोहोरो प्रयोगले द्वित्व समास बनाउँछ।

(c) आज्ञार्थक

"तिमी घरमा बस ल" मा वक्ताले श्रोतालाई बस्न आदेश दिएको छ। आदेश, अनुरोध वा निर्देश जनाउने वाक्य आज्ञार्थक हुन्छ।

(d) घैया

घैया धान पानी नलाग्ने उच्च पाखो वा खेतबारीमा रोपिने धान हो। साबित्री र मन्सुली पानी जमाएर रोपिने खेतका धान हुन्।

(c) शताब्दी

सय वर्षको अवधिलाई शताब्दी भनिन्छ। सहस्राब्दी हजार वर्ष र दसक दश वर्षको अवधि हो।

(b) ८ अप्रिल १९७३

स्पेनी चित्रकार पाब्लो पिकासोको निधन सन् १९७३ अप्रिल ८ मा फ्रान्समा भएको थियो।

(c) संयोजक

"र" ले "राम घरमा आयो" र "खाजा खायो" भन्ने दुई वाक्यांशलाई जोडेको छ। शब्द, पदावली वा वाक्यलाई जोड्ने पद संयोजक हो।

(b) कोन्चिटा

पिकासोकी कान्छी बहिनीको नाम कोन्चिटा (कोन्सेप्सियोन) थियो।

(a) सन् १८८१ अक्टोबर २५

पाब्लो पिकासोको जन्म स्पेनको मालागामा सन् १८८१ अक्टोबर २५ मा भएको थियो।