Chapter 2
Principles of Management and Organizational Behavior
Employees Provident Fund past exam questions
Past questions and answers
4 questions set from this chapter. Most repeated first.
- 2083 · 2nd · 2+3 marks
बैठक व्यवस्थापनको परिचय दिनुहोस् र यसका मुख्य चरणहरूको सूची बनाउनुहोस् ।
[Introduce meeting management and make a list of main steps in the process.]
Answer
बैठक व्यवस्थापनको परिचय (Introduction to Meeting Management)
बैठक व्यवस्थापन भन्नाले कुनै पनि बैठकलाई योजना बनाउने, आयोजना गर्ने, सञ्चालन गर्ने र त्यसबाट प्राप्त निर्णय तथा जिम्मेवारीलाई कार्यान्वयन गराउने समग्र प्रक्रियालाई जनाउँछ। यसले बैठकको उद्देश्य स्पष्ट पार्ने, सहभागीहरूलाई समयमै जानकारी गराउने, छलफललाई केन्द्रित राख्ने, निर्णय अभिलेखीकरण गर्ने र पछि त्यसको अनुगमन गर्ने कार्य समेट्छ। राम्रो बैठक व्यवस्थापनले समय र स्रोतको बचत गर्दै संस्थागत निर्णय प्रक्रियालाई प्रभावकारी, पारदर्शी र जवाफदेह बनाउँछ। कर्मचारी सञ्चालन, नीति निर्माण, समस्या समाधान तथा सूचना आदानप्रदानमा बैठक व्यवस्थापन अपरिहार्य मानिन्छ।
बैठक व्यवस्थापनका मुख्य चरणहरू (Main Steps in Meeting Management)
१. आवश्यकता पहिचान र उद्देश्य निर्धारण (Need Identification and Setting Objectives) — बैठक किन आवश्यक छ र के प्राप्त गर्ने हो, स्पष्ट पार्ने। २. बैठकको योजना तयारी (Planning the Meeting) — मिति, समय, स्थान, अवधि र बैठकको प्रकार निर्धारण गर्ने। ३. सहभागी छनोट र सूचना पठाउने (Selecting Participants and Sending Notice) — सम्बन्धित व्यक्तिहरू छनोट गरी एजेन्डासहित समयमै सूचना पठाउने। ४. एजेन्डा तयारी (Preparing the Agenda) — छलफलका विषयवस्तु क्रमबद्ध रूपमा तय गर्ने। ५. बैठक सञ्चालन (Conducting the Meeting) — अध्यक्षता, समय व्यवस्थापन, छलफल सञ्चालन र निर्णय गर्ने। ६. निर्णय अभिलेखीकरण (Recording Decisions/Minutes) — छलफल र निर्णयको माइन्युट तयार गर्ने। ७. कार्यान्वयन र अनुगमन (Implementation and Follow-up) — निर्णय कार्यान्वयन गराउने र प्रगति अनुगमन गर्ने। ८. मूल्याङ्कन (Evaluation) — बैठकको प्रभावकारिता मूल्याङ्कन गरी सुधारका पक्ष पहिचान गर्ने।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 2nd · 5 marks
कार्यसम्पादन व्यवस्थापन र कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनबीचको भिन्नता देखाउनुहोस् ।
[Distinguish between performance management and performance appraisal.]
Answer
कार्यसम्पादन व्यवस्थापन (Performance Management) र कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन (Performance Appraisal) बीचको भिन्नता:
| क्र.सं. | कार्यसम्पादन व्यवस्थापन | कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन |
|---|---|---|
| १ | यो कर्मचारीको कार्यसम्पादन सुधार गर्ने निरन्तर र व्यापक प्रक्रिया हो । | यो कर्मचारीको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन गर्ने एक विशेष कार्य हो । |
| २ | यसको दायरा फराकिलो हुन्छ — योजना, निगरानी, विकास र पुनर्निर्धारणसम्म फैलिन्छ । | यसको दायरा साँघुरो हुन्छ — यो मूल्याङ्कन गर्ने कार्यमा मात्र केन्द्रित हुन्छ । |
| ३ | यो वर्षभर चलिरहने निरन्तर प्रक्रिया हो । | यो वर्षको एक वा दुई पटक (प्रायः वार्षिक) गरिने कार्य हो । |
| ४ | यसको मुख्य उद्देश्य कर्मचारीको क्षमता विकास र भावी कार्यसम्पादन सुधार गर्नु हो । | यसको मुख्य उद्देश्य विगतको कार्यसम्पादनको मूल्याङ्कन गरी नतिजा निकाल्नु हो । |
| ५ | यसमा प्रतिक्रिया (Feedback) निरन्तर र भविष्यमुखी हुन्छ । | यसमा प्रतिक्रिया वार्षिक र भूतमुखी हुन्छ । |
| ६ | यो व्यवस्थापक र कर्मचारीबीच सहकार्यमूलक साझेदारीमा आधारित हुन्छ । | यो माथिल्लो तहबाट तल्लो तहमा गरिने एकपक्षीय मूल्याङ्कन हो । |
| ७ | यसले पदोन्नति, तलब वृद्धि, तालिम र विकासलगायत समग्र मानव संसाधन व्यवस्थापनसँग सम्बन्ध राख्छ । | यसले मुख्यतः पदोन्नति, तलब वृद्धि र दण्ड–पुरस्कार निर्धारणसँग मात्र सम्बन्ध राख्छ । |
| ८ | यो कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनभन्दा पहिले सुरु भई पछिसम्म पनि निरन्तर चलिरहन्छ । | यो कार्यसम्पादन व्यवस्थापन प्रक्रियाको एक महत्त्वपूर्ण अङ्ग वा चरण हो । |
निष्कर्ष: कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन कार्यसम्पादन व्यवस्थापनको एक भाग मात्र हो । कार्यसम्पादन व्यवस्थापनले लक्ष्य निर्धारणदेखि कर्मचारी विकाससम्मको निरन्तर यात्रालाई जनाउँछ भने मूल्याङ्कनले त्यस यात्राको एक बिन्दुमा गरिने औपचारिक मापनलाई जनाउँछ ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 2nd · 2+3 marks
नेतृत्व भनेको के हो ? व्यवस्थापनमा यसको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस् ।
[What is leadership? Highlight its importance in management.]
Answer
नेतृत्व (Leadership)
नेतृत्व भनेको कुनै व्यक्तिले आफ्ना अनुयायी वा समूहलाई लक्ष्य प्राप्तितर्फ स्वेच्छाले डोऱ्याउने, प्रेरित गर्ने र प्रभाव पार्ने क्षमता वा प्रक्रिया हो । अर्थात् नेतृत्व भनेको पद वा अधिकार मात्र नभई व्यक्तिको व्यवहार, सीप र प्रभावबाट अरूलाई निर्दिष्ट लक्ष्यतर्फ लगाउने कला हो । यसमा नेताले लक्ष्य निर्धारण गर्ने, कर्मचारीलाई निर्देशन दिने, उत्प्रेरित गर्ने र कार्यसम्पादनको मूल्याङ्कन गर्ने कार्य गर्दछ । नेतृत्व स्थितिजन्य हुन्छ — एउटै व्यक्ति सबै अवस्थामा सफल नेता हुन सक्दैन ।
व्यवस्थापनमा नेतृत्वको महत्त्व
१. लक्ष्य प्राप्तिमा सहयोग — नेताले संस्थागत लक्ष्य स्पष्ट पारी कर्मचारीलाई त्यसतर्फ परिचालन गर्ने हुँदा लक्ष्य सहजै हासिल हुन्छ । २. कर्मचारी उत्प्रेरणा (Motivation) — नेतृत्वले कर्मचारीको आवश्यकता पहिचान गरी प्रोत्साहन दिने भएकाले कामप्रति उत्साह र सक्रियता बढ्छ । ३. कार्यकुशलता र उत्पादकत्व वृद्धि — उचित निर्देशन, मार्गदर्शन र सुपरिवेक्षणबाट स्रोतको अधिकतम उपयोग भई उत्पादकत्व बढ्छ । ४. संगठनात्मक वातावरण सुधार — नेतृत्वले पारस्परिक विश्वास, सहयोग र सद्भाव कायम गरी अनुकूल कार्यवातावरण बनाउँछ । ५. परिवर्तन व्यवस्थापन — नयाँ नीति, प्रविधि वा संरचनागत परिवर्तनको समयमा नेतृत्वले कर्मचारीलाई अभिमुखीकरण गरी प्रतिरोध घटाउँछ । ६. समस्या समाधान र निर्णय — नेतृत्वले समस्या पहिचान गरी समयमै उपयुक्त निर्णय लिन सघाउँछ । ७. समूह एकता र अनुशासन — नेतृत्वले समूहमा एकता, अनुशासन र टोली भावना विकास गर्दछ । ८. संस्थागत विकास र दिगोपन — प्रभावकारी नेतृत्वले संस्थाको साख, प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता र दीर्घकालीन सफलता सुनिश्चित गर्दछ ।
निष्कर्ष — नेतृत्व व्यवस्थापनको प्राणवायु हो; यसले कर्मचारीलाई लक्ष्यतर्फ डोऱ्याई संस्थाको कार्यकुशलता, उत्पादकत्व र दिगोपन सुनिश्चित गर्दछ ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 2nd · 2+3 marks
व्यावसायिक विकासको अवधारणा स्पष्ट पार्नुहोस् । साथै व्यावसायिक विकासका मुख्य पक्षहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।
[Clarify the concept of career development. Mention the fundamental aspects of career development.]
Answer
व्यावसायिक विकासको अवधारणा (Concept of Career Development)
व्यावसायिक विकास भन्नाले कर्मचारीको ज्ञान, सीप, क्षमता, दृष्टिकोण तथा व्यवहारमा सुधार गरी उसको वर्तमान कार्यसम्पादन क्षमता अभिवृद्धि गर्ने र भविष्यमा उच्च जिम्मेवारीयुक्त पदमा पदोन्नति हुने सम्भावना बढाउने दीर्घकालीन तथा योजनाबद्ध प्रक्रियालाई जनाउँछ। यो कर्मचारी र संस्था दुवैको हितसँग जोडिएको हुन्छ — कर्मचारीले व्यक्तिगत तथा पेशागत उन्नति प्राप्त गर्छ भने संस्थाले सक्षम, सन्तुष्ट र दीर्घकालसम्म टिक्ने जनशक्ति प्राप्त गर्छ।
यसलाई सामान्यतया तालिम, शिक्षा, अनुभव, मार्गदर्शन (mentoring) र पदोन्नतिको माध्यमबाट व्यवस्थापन गरिन्छ। तालिमभन्दा फरक रूपमा व्यावसायिक विकास केवल वर्तमान काम सुधारमा सीमित नभई कर्मचारीको समग्र पेशागत जीवनयात्रालाई दिशा दिने कार्य हो।
व्यावसायिक विकासका मुख्य पक्षहरू (Fundamental Aspects of Career Development)
१. व्यक्तिगत मूल्याङ्कन (Individual Assessment): कर्मचारीको रुचि, योग्यता, सीप, मूल्य–मान्यता र कमजोरी पहिचान गर्ने। २. व्यावसायिक योजना तर्जुमा (Career Planning): कर्मचारी र संस्थाले मिलेर छोटो तथा दीर्घकालीन पेशागत लक्ष्य निर्धारण गर्ने। ३. तालिम तथा क्षमता विकास (Training and Skill Development): आवश्यक ज्ञान–सीप प्रदान गर्ने तथा कार्यसम्पादन क्षमता बढाउने। ४. मार्गदर्शन तथा परामर्श (Mentoring and Counseling): वरिष्ठ कर्मचारी वा विशेषज्ञबाट मार्गदर्शन दिने र पेशागत समस्या समाधानमा सहयोग गर्ने। ५. पदोन्नति तथा स्थानान्तरण (Promotion and Transfer): योग्यता र कार्यसम्पादनका आधारमा उच्च पद तथा जिम्मेवारी प्रदान गर्ने। ६. कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन (Performance Appraisal): कर्मचारीको कार्यसम्पादन नापी विकासका आवश्यकता पहिचान गर्ने। ७. पुरस्कार तथा प्रेरणा (Reward and Motivation): उपलब्धिलाई उचित पुरस्कृत गरी थप विकासका लागि प्रेरित गर्ने। ८. निरन्तर सिकाइ (Continuous Learning): परिवर्तित प्रविधि तथा वातावरणसँगै ज्ञान–सीप अद्यावधिक राख्ने।
यसरी व्यावसायिक विकास कर्मचारीको सीप विकासदेखि पदोन्नतिसम्मको निरन्तर र योजनाबद्ध प्रक्रिया हो, जसले व्यक्तिगत र संस्थागत दुवै उन्नतिलाई सुनिश्चित गर्छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
Questions from EPF Lok Sewa Assistant 4th Exam Question (Assistant 4th · 2nd · 2083). Answers are written for this site; check them against your class notes.