Chapter 1
Banking and Financial Institutions
Rastriya Banijya Bank past exam questions
Past questions and answers
7 questions set from this chapter. Most repeated first.
- 2083 · 1st · 5 marks
केन्द्रीय बैंकले नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ बमोजिम बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको सुपरिवेक्षण गर्दा पालना गर्नुपर्ने मुख्य कार्य तथा जिम्मेवारीहरू के के छन् ?
[What are the tasks, duties and powers associated with achieving the specific objectives of the bank as per the Nepal Rastra Bank Act, 2058? Mention.]
Answer
नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ बमोजिम केन्द्रीय बैंकको सुपरिवेक्षणसम्बन्धी मुख्य कार्य, जिम्मेवारी तथा अधिकार
नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ को दफा ५ मा बैंकको उद्देश्य र दफा ६ मा बैंकका कार्यहरू उल्लेख गरिएको छ। सोही आधारमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको सुपरिवेक्षण गर्दा केन्द्रीय बैंकले पालना गर्नुपर्ने मुख्य कार्य तथा जिम्मेवारीहरू देहायबमोजिम छन्:
१. अनुमतिपत्र (इजाजतपत्र) प्रदान तथा खारेजी: ऐनको दफा २७ बमोजिम बैंक तथा वित्तीय संस्था खोल्न, शाखा विस्तार गर्न, पुँजी वृद्धि गर्न तथा गाभ्न–समायोजन गर्न स्वीकृति दिनु र ऐनको पालना नगर्ने संस्थाको इजाजतपत्र खारेज गर्ने।
२. नियमनकारी निर्देशन तथा परिपत्र जारी गर्नु: बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको पुँजीकोष, कर्जा–निक्षेप अनुपात, तरलता अनुपात, जोखिम व्यवस्थापन, कर्जा वर्गीकरण तथा नोक्सानी व्यवस्था आदिका सम्बन्धमा एकीकृत निर्देशन तथा परिपत्र जारी गरी नियमन गर्नु।
३. निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण (दफा ५४–५६): बैंक तथा वित्तीय संस्थाको आर्थिक तथा वित्तीय अवस्था, कर्जा लगानी, निक्षेप परिचालन, आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली आदिको स्थलगत तथा टाठो निरीक्षण गर्नु र आवश्यक सुधारात्मक निर्देशन दिनु।
४. वित्तीय विवरण तथा प्रतिवेदन माग गर्नु: बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट नियमित रूपमा वासलात, नाफा–नोक्सान हिसाब, तथा अन्य तथ्याङ्क तथा प्रतिवेदन माग गरी विश्लेषण गर्नु।
५. सुधारात्मक कारबाही तथा जरिवाना: ऐन तथा निर्देशनको उल्लङ्घन गर्ने संस्थालाई चेतावनी, जरिवाना, कारबाही तथा सञ्चालक वा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतलाई पदमुक्त गर्नेसम्मको अधिकार प्रयोग गर्नु।
६. समस्या समाधान तथा पुनर्संरचना: समस्याग्रस्त बैंक तथा वित्तीय संस्थाको व्यवस्थापन आफ्नो हातमा लिनु, खारेजी वा गाभ्ने प्रक्रिया अगाडि बढाउनु तथा निक्षेपकर्ताको हित संरक्षण गर्नु।
७. वित्तीय स्थायित्व कायम राख्नु: बैंकिङ प्रणालीप्रति जनविश्वास कायम राखी वित्तीय स्थायित्व तथा स्वस्थ प्रतिस्पर्धात्मक बैंकिङ वातावरण सिर्जना गर्नु।
८. विदेशी विनिमय तथा भुक्तानी सन्तुलन व्यवस्थापन: विदेशी विनिमय कारोबार नियमन गरी भुक्तानी सन्तुलनमा सन्तुलन कायम राख्नु।
९. मौद्रिक नीति तथा निर्देशनको कार्यान्वयन: मूल्य स्थिरता कायम राख्न मौद्रिक नीति तर्जुमा गरी बैंक तथा वित्तीय संस्थामार्फत कार्यान्वयन गर्नु।
१०. वित्तीय पहुँच तथा समावेशीकरण: ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा बैंकिङ पहुँच विस्तार गरी वित्तीय समावेशीकरण अभिवृद्धि गर्नु।
निष्कर्ष: यसरी नेपाल राष्ट्र बैंकले ऐन, २०५८ बमोजिम इजाजतपत्रदेखि निरीक्षण, सुधारात्मक कारबाही तथा वित्तीय स्थायित्वसम्मका कार्य गरी बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको स्वस्थ, सुदृढ तथा पारदर्शी सञ्चालन सुनिश्चित गर्दछ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन, २०६४ अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पालना गर्नुपर्ने मुख्य प्रावधान के के छन् ?
[Define Banking Offence. List any four penalties prescribed under the Banking Offence and Punishment Act, 2064.]
Answer
बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन, २०६४ अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पालना गर्नुपर्ने मुख्य प्रावधानहरू:
बैंकिङ कसुरको परिभाषा (Definition of Banking Offence): बैंकिङ कसुर भन्नाले बैंक तथा वित्तीय संस्था वा त्यसमा कार्यरत कर्मचारी, सञ्चालक, लेखापरीक्षक वा अन्य सम्बद्ध व्यक्तिले बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी प्रचलित कानुनको विपरीत कार्य गरी बैंकको सम्पत्ति, निक्षेप, ऋण वा विश्वासको दुरुपयोग गरेको वा बैंकिङ कारोबारमा जालसाजी, ठगी, हिनामिना वा प्रवञ्चना गरेको कार्यलाई जनाउँछ। यो ऐनले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सुरक्षा, निक्षेपकर्ताको हित संरक्षण र वित्तीय प्रणालीको सुदृढताका लागि कसुर र सजायको व्यवस्था गरेको छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पालना गर्नुपर्ने मुख्य प्रावधानहरू:
१. निक्षेप तथा बचतको सुरक्षा: निक्षेपकर्ताको रकम सुरक्षित राख्नुपर्ने, निक्षेप सम्बन्धी विवरण गोप्य राख्नुपर्ने र निक्षेप फिर्ता गर्दा प्रचलित कानुनको पालना गर्नुपर्ने।
२. ऋण तथा सापटी सम्बन्धी प्रावधान: ऋण प्रवाह गर्दा धितो, जमानत र कर्जा योग्यताको मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने, निष्क्रिय कर्जाको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने र ऋण असुलीमा कानुनी प्रक्रिया पालना गर्नुपर्ने।
३. वित्तीय विवरण तथा लेखा परीक्षण: नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशन अनुसार वित्तीय विवरण तयार गर्नुपर्ने, नियमित लेखा परीक्षण गर्नुपर्ने र वार्षिक प्रतिवेदन पेश गर्नुपर्ने।
४. पुँजी तथा तरलता व्यवस्थापन: न्यूनतम पुँजी कोष, तरलता अनुपात र जोखिम व्यवस्थापन सम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्नुपर्ने।
५. ग्राहक पहिचान (KYC) तथा सम्पत्ति शुद्धीकरण नियन्त्रण: ग्राहकको पहिचान, स्रोत र कारोबारको प्रकृति जाँच गर्नुपर्ने तथा शंकास्पद कारोबारको जानकारी सम्बन्धित निकायलाई दिनुपर्ने।
६. कर्मचारी तथा सञ्चालकको जिम्मेवारी: बैंकको हित विपरीत कार्य नगर्ने, आफ्नो पदको दुरुपयोग नगर्ने र स्वार्थको द्वन्द्व (Conflict of Interest) बाट बच्नुपर्ने।
ऐनले तोकेका मुख्य सजायहरू (Penalties):
| क्र.सं. | कसुरको प्रकृति | सजाय |
|---|---|---|
| १ | बैंकको सम्पत्ति हिनामिना वा अपचलन | बिगो बमोजिम जरिवाना र ३ वर्षसम्म कैद |
| २ | जाली हस्ताक्षर, जाली दस्तखत वा झुट्टा कागजात प्रयोग | ५ वर्षसम्म कैद र बिगो अनुसार जरिवाना |
| ३ | निक्षेपकर्ताको रकम दुरुपयोग वा फिर्ता नगर्ने | बिगो बराबर जरिवाना र २ वर्षसम्म कैद |
| ४ | बैंकिङ कारोबारमा ठगी वा प्रवञ्चना | बिगोको दोब्बर जरिवाना र ४ वर्षसम्म कैद |
| ५ | गैरकानुनी रूपमा बैंक तथा वित्तीय संस्था सञ्चालन | १ लाखदेखि ५ लाखसम्म जरिवाना र २ वर्षसम्म कैद |
| ६ | शंकास्पद कारोबारको जानकारी नदिने | ५० हजारदेखि २ लाखसम्म जरिवाना |
थप सजायात्मक व्यवस्थाहरू:
- कसुरबाट भएको क्षतिको पूर्ण क्षतिपूर्ति भराउनुपर्ने।
- कसुरमा संलग्न व्यक्तिको पद वा सेवाबाट बर्खास्त गर्न सकिने।
- कसुर गर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाको इजाजतपत्र खारेज वा निलम्बन गर्न सकिने।
- कसुरबाट प्राप्त सम्पत्ति जफत गर्न सकिने।
नोट: बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन, २०६४ ले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सञ्चालन, व्यवस्थापन र नियमनमा कडाइ गरी वित्तीय अनुशासन कायम राख्न र निक्षेपकर्ताको विश्वास जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
नेगोसिएबल इन्स्ट्रुमेन्ट ऐन, २०३४ अनुसार कुन अवस्थामा चेक बाउन्स हुन्छ ?
[According to Negotiable Instrument Act, 2034, in what situation shall the negotiable instrument be deemed to be dishonoured? Describe.]
Answer
नेगोसिएबल इन्स्ट्रुमेन्ट ऐन, २०३४ अनुसार चेकले तोकिएको रकम भुक्तानी नपाई फिर्ता भएमा वा बैंकले भुक्तानी गर्न अस्वीकार गरेमा चेक अनादर (बाउन्स) भएको मानिन्छ। सामान्यतया देहायका अवस्थामा चेक अनादर हुन्छ:
१. चेक जारी गर्ने व्यक्तिको खातामा चेकमा उल्लिखित रकम भुक्तानी गर्न पुग्ने मौज्दात नभएमा (Insufficient balance)। २. चेक जारी गर्ने व्यक्तिको खाता बन्द भइसकेको भएमा। ३. चेक जारी गर्ने व्यक्ति दिवालिया घोषित भएमा। ४. चेक जारी गर्ने व्यक्तिको मृत्यु भएको सूचना बैंकले पाएमा। ५. चेक जारी गर्ने व्यक्तिले बैंकलाई भुक्तानी रोक्न आदेश (Stop payment) दिएमा। ६. चेकमा गरिएको हस्ताक्षर बैंकमा नमुना राखिएको हस्ताक्षरसँग नमिलेमा। ७. चेक अपूर्ण, काटछाँट भएको, अक्षर र अंकमा रकम फरक परेको वा मिति नखुलेको भएमा। ८. चेकको म्याद (सामान्यतया ६ महिना) नाघेको वा खाता अदालतको आदेशबाट रोक्का भएमा।
यस्तो अवस्थामा बैंकले अनादरको कारण खुलाई चेक फिर्ता गर्छ, र चेक पाउने व्यक्तिले कानुनी कारबाही गर्न सक्छ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
वित्तीय पहुँच, वित्तीय साक्षरता र वित्तीय समावेशीकरणका अवधारणा प्रस्ट पार्नुहोस् । नेपालमा वित्तीय पहुँच र वित्तीय साक्षरताका सन्दर्भमा देखिएका समस्या औंल्याउँदै समाधानका उपायहरू सुझाउनुहोस् ।
[Clarify the concepts of Financial Access, Financial Literacy and Financial Inclusion. Point out the problems related to financial access and financial literacy faced by Nepal and present measures to solve those problems.]
Answer
वित्तीय पहुँच, वित्तीय साक्षरता र वित्तीय समावेशीकरणका अवधारणा
वित्तीय पहुँच (Financial Access): व्यक्ति वा परिवारले बचत, ऋण, भुक्तानी, रेमिट्यान्स, बीमा जस्ता औपचारिक वित्तीय सेवा–सुविधा सुलभ रूपमा प्राप्त गर्न सक्ने अवसर वा क्षमता। शाखाको नजिक, कम शुल्क, सरल कागजात र समयमै सेवा पाइनु यसका मुख्य सूचक हुन्।
वित्तीय साक्षरता (Financial Literacy): वित्तीय निर्णय सही ढंगले लिन आवश्यक ज्ञान, सीप र व्यवहार — आय–खर्चको बजेट बनाउनु, बचत गर्नु, ब्याज तथा चक्रीय ब्याज बुझ्नु, ऋणको सही उपयोग गर्नु, जोखिम व्यवस्थापन र वित्तीय ठगीबाट सचेत रहनु।
वित्तीय समावेशीकरण (Financial Inclusion): समाजका सबै वर्ग—विशेषतः महिला, दलित, जनजाति, गरिब, दुर्गम तथा बैंकिङ पहुँचबाट बाहिर रहेका व्यक्ति—लाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीमा सहभागी गराई सेवाको उपयोग गराउने प्रक्रिया। संक्षेपमा, पहुँच + साक्षरता + वास्तविक उपयोग = वित्तीय समावेशीकरण।
नेपालमा देखिएका समस्या
- भौगोलिक विकटता—हिमाली तथा दुर्गम जिल्लामा शाखा, एटीएम र कर्मचारीको अभाव।
- वित्तीय साक्षरता दर न्यून, विशेषतः महिला, दलित र जनजाति समुदायमा।
- नागरिकता, जग्गाधनी पुर्जा जस्ता कागजात नहुँदा धितो राख्न नसकिने।
- कृषि तथा साना उद्यमको आय अनियमित हुने हुँदा किस्ता तिर्न नसकिने र ऋण अस्वीकृत हुने।
- डिजिटल पहुँचमा असमानता—इन्टरनेट, स्मार्टफोन र विद्युत्को अभाव।
- बैंक तथा वित्तीय संस्थाप्रति अविश्वास, झन्झटिलो प्रक्रिया र मिटरब्याजजस्ता अनौपचारिक स्रोतको प्रभुत्व।
- उच्च ब्याजदर, सेवा शुल्क र ठगीका घटनाले सर्वसाधारणको उत्साह घटाउनु।
समाधानका उपाय
- दुर्गम क्षेत्रमा शाखा, शाखारहित बैंकिङ, मोबाइल तथा एजेन्ट बैंकिङ विस्तार।
- विद्यालय पाठ्यक्रम, सामुदायिक अभियान, एफएम/रेडियो र सामाजिक सञ्जालमार्फत वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सञ्चालन।
- कागजात सरलीकरण र वैकल्पिक धितो (समूह जमानत, सामाजिक धितो, पशुधन) को व्यवस्था।
- लघुवित्त, सहकारी र बचत–ऋण समूहलाई सुदृढ बनाई गरिब तथा महिला लक्षित कर्जा विस्तार।
- डिजिटल वित्तीय सेवा—मोबाइल वालेट, QR भुक्तानी, वित्तीय पहुँच कोष—को प्रयोग बढाउन सस्तो र सुलभ बनाउनु।
- वित्तीय उपभोक्ता संरक्षण, गुनासो सुनुवाइ संयन्त्र र ठगी नियन्त्रणमा कडाइ।
- राष्ट्र बैंकको वित्तीय समावेशीकरण नीति तथा ब्याज अनुदान कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयन।
यसरी पहुँच, ज्ञान र उपयोग तीनै पक्षमा सुधार भएमा नेपालमा वित्तीय समावेशीकरण हासिल भई आर्थिक विकासमा टेवा पुग्छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन, २०७३ अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्था स्थापना गर्नु अघि के कस्ता कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ ?
[According to the Banks and financial Institutions Act, 2073, what documents and procedures must be completed before establishing banks and financial institutions? Explain.]
Answer
बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन, २०७३ अनुसार बैंक वा वित्तीय संस्था स्थापना गर्नु अघि देहायका कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ:
१. कम्पनी दर्ता: प्रचलित कम्पनी ऐन बमोजिम सार्वजनिक कम्पनीका रूपमा संस्था दर्ता गर्नुपर्छ।
२. नेपाल राष्ट्र बैंकबाट इजाजतपत्र: कारोबार गर्न नेपाल राष्ट्र बैंकबाट (वर्ग "क", "ख", "ग" वा "घ") इजाजतपत्र लिनुपर्छ। यसका लागि तोकिएको ढाँचामा निवेदन दिनुपर्छ।
३. निवेदनसँग पेस गर्नुपर्ने कागजात:
- प्रबन्धपत्र र नियमावली
- संस्थापक शेयरधनी र प्रस्तावित सञ्चालकहरूको विवरण, योग्यता र लगानीको स्रोत
- व्यावसायिक योजना र वित्तीय प्रक्षेपण
- न्यूनतम चुक्ता पुँजी व्यवस्था भएको प्रमाण
- जोखिम व्यवस्थापन र आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीको विवरण
४. न्यूनतम चुक्ता पुँजी: नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेको वर्गअनुसारको न्यूनतम चुक्ता पुँजी (जस्तै वाणिज्य बैंकका लागि रु. ८ अर्ब) पुर्याउनुपर्छ।
५. सञ्चालक तथा संस्थापकको योग्यता: सञ्चालक समिति ऐनले तोकेको संख्याको हुनुपर्छ। सञ्चालक फौजदारी अभियोगमा सजाय पाएको, ऋण नतिरी कालोसूचीमा परेको वा दिवालिया भएको हुनु हुँदैन।
६. राष्ट्र बैंकको स्वीकृति: राष्ट्र बैंकले जाँचबुझ गरी सर्त पूरा भएको ठहर्याएमा इजाजतपत्र दिन्छ, अन्यथा कारण खुलाई अस्वीकार गर्न सक्छ। इजाजतपत्र पाएपछि मात्र कारोबार सुरु गर्न पाइन्छ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको अनुगमन किन गर्नुपर्ने ? बैंक तथा वित्तीय संस्थाको अनुगमन गर्दा के कुरालाई ध्यान दिनुपर्छ ?
[Why should banks and financial institutions be monitored regularly? Also, what issues should be considered when monitoring banks and financial institutions? Clarify.]
Answer
बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको अनुगमन किन गर्नुपर्ने ?
बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले निक्षेप संकलन गरी कर्जा लगानी गर्ने भएकाले यिनको कारोबारसँग जनसाधारणको बचत, राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको स्थायित्व र भुक्तानी प्रणालीको सुरक्षा प्रत्यक्ष जोडिन्छ। त्यसैले यिनको नियमित अनुगमन अनिवार्य हुन्छ। अनुगमन गर्नुपर्ने मुख्य कारणहरू देखाइएका छन्:
१. निक्षेपकर्ताको हित तथा बचतको सुरक्षा: बैंकमा राखिएको निक्षेप जनताको कठोर परिश्रमको उपज हो। बैंक जोखिमपूर्ण कर्जा लगानी गरी जोखिममा पर्दा निक्षेपकर्ताको बचत डुब्न सक्छ। अनुगमनले निक्षेपकर्ताको हित सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ।
२. वित्तीय स्थायित्व कायम राख्न: कुनै एक बैंक समस्यामा पर्दा त्यसको असर अन्य बैंक तथा समग्र वित्तीय प्रणालीमा सर्न सक्छ (सङ्क्रमण प्रभाव)। अनुगमनले यस्तो जोखिम पहिचान गरी प्रणालीगत सङ्कट रोक्न सकिन्छ।
३. नियम तथा कानुनको पालना सुनिश्चित गर्न: बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन, राष्ट्र बैंक ऐन, निर्देशन तथा मौद्रिक नीतिको पालना भए/नभएको जाँच गर्न अनुगमन आवश्यक हुन्छ।
४. वित्तीय अनुशासन तथा पारदर्शिता: अनुगमनले वित्तीय विवरणको सत्यता, पारदर्शिता र जवाफदेहिता बढाउँछ।
५. सेयरधनी तथा सरोकारवालाको हित: सेयरधनी, ऋणी, कर्मचारी तथा सरकारको हित संरक्षण गर्न अनुगमन जरुरी हुन्छ।
६. आर्थिक अपराध नियन्त्रण: सम्पत्ति शुद्धीकरण, कर छली, पुँजी पलायन जस्ता अपराध नियन्त्रण गर्न अनुगमनले सहयोग पुर्याउँछ।
७. सर्वसाधारणको विश्वास कायम राख्न: वित्तीय प्रणालीप्रति जनताको विश्वास टिकाउन अनुगमन आवश्यक हुन्छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको अनुगमन गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू:
१. पुँजी पर्याप्तता (Capital Adequacy): जोखिम भारित सम्पत्तिको अनुपातमा पुँजी कोष पर्याप्त छ/छैन भनी जाँच गर्नुपर्छ।
२. निष्क्रिय कर्जा (NPL) तथा कर्जा व्यवस्थापन: कर्जाको वर्गीकरण, निष्क्रिय कर्जाको अनुपात र असुली अवस्था हेर्नुपर्छ।
३. तरलता (Liquidity): तरलता अनुपात, CRR, SLR तथा दैनिक तरलता स्थिति विश्लेषण गर्नुपर्छ।
४. निक्षेप तथा कर्जाको संरचना: निक्षेप र कर्जाको म्याद, क्षेत्र तथा स्रोत-उपयोगको सन्तुलन जाँच्नुपर्छ।
५. आम्दानी तथा खर्चको स्थिति: खुद ब्याज आम्दानी, सञ्चालन खर्च, नाफा तथा पुँजीमा प्रतिफल विश्लेषण गर्नुपर्छ।
६. जोखिम व्यवस्थापन: कर्जा जोखिम, बजार जोखिम, सञ्चालन जोखिम तथा सङ्क्रमण जोखिमको व्यवस्थापन प्रणालीको प्रभावकारिता जाँच्नुपर्छ।
७. सुशासन तथा व्यवस्थापन: सञ्चालक समितिको भूमिका, आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली, आन्तरिक लेखापरीक्षण तथा व्यवस्थापनको क्षमता मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।
८. कानुनी तथा नियामकीय पालना: ऐन, नियम, निर्देशन तथा राष्ट्र बैंकका निर्देशनहरूको पालना भए/नभएको जाँच्नुपर्छ।
९. सञ्चालन तथा सूचना प्रविधि: सूचना प्रविधिको प्रयोग, साइबर सुरक्षा तथा डिजिटल बैंकिङको जोखिम व्यवस्थापन हेर्नुपर्छ।
१०. सामाजिक उत्तरदायित्व तथा ग्राहक सेवा: ग्राहक संरक्षण, वित्तीय पहुँच तथा सामाजिक उत्तरदायित्वको पालना भए/नभएको मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष: बैंक तथा वित्तीय संस्थाको अनुगमन निक्षेपकर्ताको सुरक्षा, वित्तीय स्थायित्व र अर्थतन्त्रको स्वस्थ विकासका लागि अनिवार्य हुन्छ। अनुगमन गर्दा पुँजी पर्याप्तता, तरलता, कर्जाको गुणस्तर, जोखिम व्यवस्थापन, सुशासन तथा कानुनी पालनाजस्ता पक्षमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
आधुनिक बैंकिङ प्रणालीमा सूचना प्रविधिको भूमिका लेख्नुहोस् ।
[Explain the role of information technology in modern banking systems.]
Answer
आधुनिक बैंकिङ प्रणालीमा सूचना प्रविधिको भूमिका
सूचना प्रविधि (Information Technology) ले आधुनिक बैंकिङलाई परम्परागत ढाँचाबाट पूर्ण रूपमा रूपान्तरण गरेको छ। यसको मुख्य भूमिकाहरू देखिएका छन्:
१. केन्द्रीय बैंकिङ प्रणाली (CBS): शाखा, ग्राहक र कारोबारको अभिलेख एकै ठाउँमा राखी कुनै पनि शाखाबाट सेवा दिन सकिन्छ। यसले शाखा बाहिर पनि खाता सञ्चालन गर्न सजिलो बनाउँछ।
२. इन्टरनेट तथा मोबाइल बैंकिङ: ग्राहकले घर वा मोबाइलबाटै रकम स्थानान्तरण, बिल भुक्तानी, मोबाइल रिचार्ज र खाता विवरण हेर्न सक्छन्। यसले बैंकिङ सेवालाई २४ घण्टै उपलब्ध गराउँछ।
३. एटीएम, डेबिट/क्रेडिट कार्ड र POS: स्वचालित रूपमा नगद झिक्न, भुक्तानी गर्न र कारोबार गर्न सकिन्छ, जसले शाखाको भीड र कागजी काम घटाउँछ।
४. भुक्तानी तथा अन्तरबैंक प्रणाली: RTGS, NCHL, connectIPS, QR भुक्तानी आदि मार्फत क्षणभरमै अन्तरबैंक तथा अन्तरदेशीय रकम स्थानान्तरण सम्भव हुन्छ।
५. सुरक्षा तथा जोखिम नियन्त्रण: पासवर्ड, OTP, बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण, इन्क्रिप्सन र फ्रड मोनिटरिङ प्रणालीले खाता सुरक्षित राख्न र चोरी/ठगी रोक्न मद्दत गर्छ।
६. सूचना व्यवस्थापन र निर्णय सहयोग: MIS, डाटा वेयरहाउस र विश्लेषणले कर्जा जोखिम, नाफा–नोक्सान र ग्राहक व्यवहारको विश्लेषण गरी व्यवस्थापनलाई निर्णय लिन सघाउँछ।
७. सेवा विस्तार र लागत न्यूनीकरण: शाखा नखोली पनि डिजिटल माध्यमबाट ग्राहक पुग्न सकिने हुँदा लागत घट्छ र वित्तीय पहुँच (Financial Inclusion) बढ्छ।
८. नियामकीय प्रतिवेदन तथा अनुपालन: नेपाल राष्ट्र बैंकलगायत निकायलाई तोकिएको ढाँचामा समयमै तथ्याङ्क पठाउन र AML/CFT अनुपालन गर्न सहज हुन्छ।
निष्कर्ष: सूचना प्रविधिले बैंकिङलाई छिटो, सुरक्षित, पारदर्शी र सर्वसुलभ बनाई ग्राहक सन्तुष्टि तथा बैंकको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउनमा निर्णायक भूमिका खेलेको छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
Questions from Integrated Unified Bank NBL RBB ADBL (Assistant (Cash) Level 4 · 1st · 2083). Answers are written for this site; check them against your class notes.