Chapter 4
Accounting Fundamentals
Rastriya Banijya Bank past exam questions
Past questions and answers
2 questions set from this chapter. Most repeated first.
- 2083 · 1st · 5 marks
दोहोरो लेखा प्रणालीलाई एकल लेखा प्रणालीभन्दा बढी व्यवस्थित र वैज्ञानिक किन मानिन्छ ?
[Why is Double Entry Accounting System considered more systematic and scientific than the Single Entry Accounting System? Justify.]
Answer
दोहोरो लेखा प्रणाली एकल लेखा प्रणालीभन्दा बढी व्यवस्थित र वैज्ञानिक किन मानिन्छ ?
दोहोरो लेखा प्रणाली (Double Entry System) मा प्रत्येक आर्थिक कारोबारलाई दुई पक्ष — डेबिट र क्रेडिट — मा समान रकमले लेखा गरिन्छ। जबकि एकल लेखा प्रणाली (Single Entry System) मा कारोबारको एक पक्ष मात्र लेखा गरिन्छ। यसै कारण दोहोरो लेखा प्रणालीलाई बढी व्यवस्थित र वैज्ञानिक मानिन्छ। यसका मुख्य कारणहरू देखाइएका छन्:
१. दुई पक्षीय अभिलेख (Dual Aspect): प्रत्येक कारोबारको डेबिट र क्रेडिट दुवै पक्ष समान रकमले लेखा हुन्छ। जसले गर्दा लेखाको शुद्धता जाँच्न सकिन्छ।
२. तलपत्र (Trial Balance): सबै खाताको डेबिट र क्रेडिट जोड समान हुनुपर्ने हुनाले तलपत्र तयार गरी लेखा त्रुटि पहिचान गर्न सकिन्छ। एकल लेखा प्रणालीमा यस्तो जाँचको सुविधा हुँदैन।
३. पूर्ण जानकारी (Complete Record): यस प्रणालीमा आम्दानी, खर्च, सम्पत्ति, दायित्व र पुँजी सबैको पूर्ण अभिलेख रहन्छ। एकल लेखा प्रणालीमा नगद र व्यक्तिगत खाता मात्र लेखा हुने हुँदा जानकारी अपूर्ण रहन्छ।
४. वित्तीय विवरण तयार गर्न सकिने: यस प्रणालीबाट नाफा–नोक्सान हिसाब र आर्थिक स्थिति विवरण (Balance Sheet) विश्वसनीय रूपमा तयार गर्न सकिन्छ। एकल लेखा प्रणालीमा यी विवरण अनुमानमा आधारित हुन्छन्।
५. त्रुटि तथा बेइमानी पत्ता लगाउन सकिने: डेबिट–क्रेडिट मिलान नभएमा त्रुटि वा हिनामिना पत्ता लाग्छ। एकल लेखा प्रणालीमा यस्तो सुरक्षा कम हुन्छ।
६. निर्णय लिन सहयोगी: शुद्ध र विश्वसनीय लेखाले व्यवस्थापनलाई योजना तथा निर्णय लिन सहयोग पुग्छ।
७. कर तथा लेखापरीक्षणमा उपयोगी: सरकारी निकाय, कर कार्यालय र लेखापरीक्षकले स्वीकार गर्ने प्रमाणित लेखा दोहोरो लेखा प्रणालीबाटै प्राप्त हुन्छ।
निष्कर्ष: दोहोरो लेखा प्रणालीले कारोबारको दुई पक्षीय अभिलेख, तलपत्र, पूर्ण वित्तीय विवरण र त्रुटि जाँचको सुविधा दिने हुनाले यसलाई एकल लेखा प्रणालीभन्दा बढी व्यवस्थित र वैज्ञानिक मानिन्छ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
आन्तरिक नियन्त्रण, आन्तरिक लेखापरीक्षण र बाह्य लेखापरीक्षणबीचको अन्तरसम्बन्ध प्रस्ट पार्नुहोस् । नेपालको सार्वजनिक क्षेत्रमा लेखापरीक्षणसँग सम्बन्धित मुख्य समस्याहरू औंल्याउनुहोस् ।
[Highlight the interrelationship between internal control, internal auditing and external auditing and point out the major problems related to auditing in Nepali public sector.]
Answer
आन्तरिक नियन्त्रण, आन्तरिक लेखापरीक्षण र बाह्य लेखापरीक्षणबीचको अन्तरसम्बन्ध
यी तीनैवटा संकल्पनाहरू संस्थागत सुशासन र वित्तीय अनुशासनका तीन तह हुन्, जसले एक-अर्कालाई पूरक बनाई नियन्त्रणको त्रिस्तरीय संरचना (three-tier control structure) निर्माण गर्दछन्।
१. आन्तरिक नियन्त्रण (Internal Control) — यो व्यवस्थापनको पहिलो र आधारभूत तह हो। यसले कार्यसम्पादन प्रक्रिया, अधिकार प्रत्यायोजन, कार्य विभाजन (segregation of duties), भौतिक सुरक्षा र लेखा अभिलेख व्यवस्थित गरी त्रुटि, जालसाजी तथा अनियमितता रोक्ने वातावरण तयार गर्दछ। यो संस्थाभित्रकै कर्मचारी/व्यवस्थापनद्वारा सञ्चालित हुन्छ।
२. आन्तरिक लेखापरीक्षण (Internal Auditing) — यो आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीको स्वतन्त्र मूल्यांकन गर्ने दोस्रो तह हो। यसले नियन्त्रण प्रणाली प्रभावकारी छ वा छैन भनी परीक्षण गर्दछ, कमजोरी पहिचान गरी व्यवस्थापनलाई सुधारका सुझाव दिन्छ। यो संस्थाभित्रै रही व्यवस्थापनप्रति उत्तरदायी हुन्छ।
३. बाह्य लेखापरीक्षण (External Auditing) — यो संस्थाबाहिरको स्वतन्त्र पेशेवर (महालेखापरीक्षक वा नियुक्त लेखापरीक्षक) द्वारा गरिने तेस्रो तह हो। यसले वित्तीय विवरणले सत्य र निष्पक्ष रूपमा संस्थाको वित्तीय अवस्था प्रस्तुत गरेको छ वा छैन भनी स्वतन्त्र राय दिन्छ।
अन्तरसम्बन्ध (Interrelationship):
- आन्तरिक नियन्त्रण आन्तरिक लेखापरीक्षणको आधार हो; आन्तरिक लेखापरीक्षणले त्यसैको प्रभावकारिता जाँच्दछ।
- आन्तरिक लेखापरीक्षणको प्रतिवेदन बाह्य लेखापरीक्षणको महत्त्वपूर्ण सूचना स्रोत बन्छ; बाह्य लेखापरीक्षकले आन्तरिक लेखापरीक्षणको कार्यमा भर पर्न सक्छ।
- तीनै तह मिलेर नियन्त्रणको सन्तोषजनक संरचना (satisfactory control environment) निर्माण गर्दछन् — आन्तरिक नियन्त्रणले रोकथाम (prevention), आन्तरिक लेखापरीक्षणले पहिचान (detection) र बाह्य लेखापरीक्षणले प्रमाणीकरण (attestation) गर्दछ।
- यी तीनै तह कमजोर भएमा वित्तीय अनियमितता, जालसाजी र भ्रष्टाचार बढ्ने जोखिम उच्च हुन्छ।
नेपालको सार्वजनिक क्षेत्रमा लेखापरीक्षणसँग सम्बन्धित मुख्य समस्याहरू:
१. स्वतन्त्रताको अभाव — महालेखापरीक्षकको कार्यालय राजनीतिक प्रभावमा पर्ने र लेखापरीक्षक नियुक्तिमा राजनीतिक हस्तक्षेप हुने प्रवृत्ति। २. लेखापरीक्षण प्रतिवेदनको कार्यान्वयन नहुने — बेरुजु फर्छ्यौट नहुने, सुझाव कार्यान्वयनमा ढिलासुस्ती र जवाफदेहिताको अभाव। ३. सीमित स्रोत र जनशक्ति — लेखापरीक्षण गर्नुपर्ने निकाय धेरै तर दक्ष जनशक्ति र बजेट अपुग। ४. आन्तरिक लेखापरीक्षणको कमजोर संरचना — आन्तरिक लेखापरीक्षण इकाईको क्षमता न्यून र स्वतन्त्रताको अभाव। ५. लेखा अभिलेखको दुर्वलता — आधारभूत लेखा अभिलेख नै अद्यावधिक नहुने, बिल भर्पाई अभाव। ६. राजनीतिक अस्थिरता र भ्रष्टाचार — बारम्बार नेतृत्व परिवर्तनले दीर्घकालीन सुधार अवरुद्ध हुने। ७. जनशक्तिको पलायन र न्यून आकर्षण — दक्ष लेखापरीक्षक पदमा पेशेवरहरूको आकर्षण कम हुनु। ८. सूचना प्रविधिको अपूर्ण प्रयोग — लेखापरीक्षणमा आधुनिक सफ्टवेयर र डिजिटल अभिलेखको सीमित प्रयोग।
यी समस्याको समाधानका लागि महालेखापरीक्षकको संवैधानिक स्वतन्त्रता सुदृढ गर्ने, बेरुजु फर्छ्यौटलाई जवाफदेहितासँग जोड्ने, आन्तरिक लेखापरीक्षण संरचना बलियो बनाउने र सूचना प्रविधिको प्रयोग विस्तार गर्नु आवश्यक छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
Questions from Integrated Unified Bank NBL RBB ADBL (Assistant (Cash) Level 4 · 1st · 2083). Answers are written for this site; check them against your class notes.