Chapter 3
Management Principles and Practices
Rastriya Banijya Bank past exam questions
Past questions and answers
2 questions set from this chapter. Most repeated first.
- 2083 · 1st · 5 marks
व्यवस्थापनका तल्लो तहका प्रबन्धकहरूका मुख्य भूमिका र कार्यहरू के हुन् ?
[Describe the main roles and functions of lower level managers in management.]
Answer
व्यवस्थापनका तल्लो तहका प्रबन्धकहरू (Lower Level Managers) संस्थाको सबैभन्दा नजिकको व्यवस्थापन तह हुन्, जसले कार्यकारी (operational) तहमा काम गर्ने कर्मचारीहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा निर्देशन, सुपरिवेक्षण र नेतृत्व गर्छन्। यिनीहरूलाई सुपरिवेक्षक (Supervisor), फोरम्यान, सेक्सन इन्चार्ज, शाखा प्रबन्धक आदि भनिन्छ।
मुख्य भूमिका (Main Roles):
- सुपरिवेक्षकीय भूमिका (Supervisory Role): दैनिक कार्यको निरीक्षण गर्ने, कर्मचारीको उपस्थिति र कार्यसम्पादन हेर्ने।
- सञ्चालन/कार्यकारी भूमिका (Operational Role): योजना अनुसार दैनिक कार्य सञ्चालन गर्ने र उत्पादन/सेवा प्रवाह सुनिश्चित गर्ने।
- सञ्चारको सेतु (Linking Pin Role): माथिल्लो तहको निर्णय र निर्देशनलाई तल्लो तहसम्म पुर्याउने र तल्लो तहका समस्या, सुझाव माथिल्लो तहसम्म पुर्याउने।
- नेतृत्व तथा प्रेरणा भूमिका (Leadership & Motivational Role): कर्मचारीलाई काममा प्रेरित गर्ने, टोली भावना विकास गर्ने।
- समस्या समाधानकर्ता (Problem Solver): दैनिक कार्यमा आउने अड्चन, गुनासो र द्वन्द्व समाधान गर्ने।
मुख्य कार्यहरू (Main Functions):
- योजना तर्जुमा (Operational Planning): माथिल्लो तहको योजनालाई दैनिक, साप्ताहिक कार्ययोजनामा रूपान्तरण गर्ने।
- कार्य विभाजन र जिम्मेवारी तोक्ने (Organizing): कर्मचारीलाई काम बाँडफाँट गर्ने र जिम्मेवारी तोक्ने।
- निर्देशन र आदेश दिने (Directing): कर्मचारीलाई कार्यविधि बताउने, आवश्यक निर्देशन दिने।
- सुपरिवेक्षण र नियन्त्रण (Supervision & Control): कामको गुणस्तर जाँच्ने, त्रुटि सुधार्ने, मापदण्ड अनुसार कार्य भए/नभएको अनुगमन गर्ने।
- कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन (Performance Appraisal): कर्मचारीको कार्यक्षमता मूल्याङ्कन गरी पुरस्कार/सुझाव दिने।
- तालिम तथा विकास (Training & Development): नयाँ कर्मचारीलाई सिकाउने र सीप विकास गर्ने।
- सञ्चार सम्प्रेषण (Communication): माथिल्लो तहसँग समन्वय गर्ने र सूचना आदानप्रदान गर्ने।
- अनुशासन कायम राख्ने (Maintaining Discipline): कार्यस्थलमा अनुशासन र सुरक्षा कायम राख्ने।
- गुनासो सुनुवाइ (Grievance Handling): कर्मचारीका समस्या सुनेर समाधान गर्ने।
निष्कर्ष: तल्लो तहका प्रबन्धकहरू संस्थाको आधारस्तम्भ हुन्। यिनीहरूले माथिल्लो व्यवस्थापनको नीति र तल्लो तहको कार्यसम्पादनबीच समन्वय गरी संस्थागत लक्ष्य प्राप्तिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2083 · 1st · 5 marks
"वित्तीय प्रोत्साहनहरू कर्मचारीहरूलाई काम गर्न प्रेरित गर्नका लागि पर्याप्त हुँदैनन् ।" हर्जबर्गको दुई-कारक सिद्धान्तको सन्दर्भमा यस भनाइको पुष्टि गर्नुहोस् ।
["Financial incentives are not always sufficient to motivate employees." Justify this statement in the context of Herzberg's Two-Factor Theory.]
Answer
हर्जबर्गको दुई-कारक सिद्धान्तको सन्दर्भमा भनाइको पुष्टि
फ्रेडरिक हर्जबर्गले सन् १९५९ मा प्रस्तुत गरेको दुई-कारक सिद्धान्त (Two-Factor Theory) अनुसार कर्मचारीलाई काम गर्न प्रेरित गर्ने तत्वहरू दुई भिन्न समूहमा विभाजित छन् — स्वच्छता कारक (Hygiene Factors) र प्रेरक कारक (Motivators)। यही सिद्धान्तका आधारमा "वित्तीय प्रोत्साहनहरू कर्मचारीलाई काम गर्न प्रेरित गर्नका लागि पर्याप्त हुँदैनन्" भन्ने भनाइलाई देहायबमोजिम पुष्टि गर्न सकिन्छ:
१. वित्तीय प्रोत्साहन स्वच्छता कारक हुन्: तलब, भत्ता, बोनस, सेवा सुविधा, काम गर्ने वातावरण, सुरक्षा जस्ता वित्तीय तथा भौतिक सुविधाहरू हर्जबर्गका अनुसार स्वच्छता कारक हुन्। यी कारकले कर्मचारीमा असन्तुष्टि (dissatisfaction) मात्र हटाउँछन्, तर सक्रिय रूपमा सन्तुष्टि वा प्रेरणा उत्पन्न गर्दैनन्।
२. प्रेरणा दिने क्षमता सीमित: स्वच्छता कारक पर्याप्त भए कर्मचारी "असन्तुष्ट नभएको" अवस्थामा रहन्छ, तर "सन्तुष्ट र प्रेरित" हुँदैन। त्यसैले वित्तीय प्रोत्साहन बढाउँदा कर्मचारी काम गर्न बढी उत्साहित हुन्छन् भन्ने अनिवार्य छैन।
३. प्रेरणाका वास्तविक स्रोत प्रेरक कारक हुन्: उपलब्धि (achievement), मान्यता (recognition), काम आफैंको महत्त्व, जिम्मेवारी, बढुवा र व्यक्तिगत विकास जस्ता आन्तरिक (intrinsic) तत्वले मात्र दिगो प्रेरणा दिन्छन्। यी तत्वको अभावमा जति तलब बढाए पनि कर्मचारी उत्प्रेरित हुँदैन।
४. वित्तीय प्रोत्साहनको प्रभाव अस्थायी: पारिश्रमिक वृद्धिको प्रभाव केही समय मात्र रहन्छ; कर्मचारी चाँडै त्यसलाई सामान्य ठान्न थाल्छ। फेरि पनि उही प्रोत्साहन नपाए असन्तुष्टि बढ्छ, तर प्रेरणा भने स्थायी रूपमा बढ्दैन।
५. व्यक्तिगत भिन्नता: सबै कर्मचारीका लागि पैसा समान महत्त्वको प्रेरक हुँदैन। कतिपयलाई मान्यता, स्वायत्तता, सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता वा सिकाइको अवसर बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
निष्कर्ष: वित्तीय प्रोत्साहनले कर्मचारीको असन्तुष्टि घटाउन र आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न मद्दत गर्छ, तर दिगो प्रेरणा दिन सक्दैन। त्यसैले संस्थाले वित्तीय सुविधासँगै मान्यता, जिम्मेवारी, सक्षमता विकास र उपलब्धिको अवसर जस्ता प्रेरक कारकमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। यसरी हर्जबर्गको सिद्धान्तले उक्त भनाइलाई पुष्टि गर्छ।
Answer checked by Claude Haiku · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
Questions from Integrated Unified Bank NBL RBB ADBL (Assistant (Cash) Level 4 · 1st · 2083). Answers are written for this site; check them against your class notes.