Chapter 12
Knowledge Management
Lok Sewa Aayog (Public Service Commission) past exam questions
Past questions and answers
1 question set from this chapter. Most repeated first.
- 2083 · 2nd Paper · 5 marks
ज्ञान व्यवस्थापन भन्नाले के बुझ्नुहुन्छ ? संस्थागत कार्यसम्पादन र नवप्रवर्तनमा ज्ञान व्यवस्थापनको भूमिका स्पष्ट पार्नुहोस् ।
(What is knowledge management? Explain the role of knowledge management in improving organizational performance and innovation.)
Answer
ज्ञान व्यवस्थापन (Knowledge Management)
१. ज्ञान व्यवस्थापनको अर्थ (२ अंक)
ज्ञान व्यवस्थापन भन्नाले संस्थामा रहेको ज्ञान (Knowledge) लाई पहिचान गर्ने, संकलन गर्ने, भण्डारण गर्ने, साझा गर्ने, प्रयोग गर्ने र पुनः सिर्जना गर्ने व्यवस्थित प्रक्रियालाई बुझिन्छ। यो मानव संसाधन, सूचना प्रविधि र संस्थागत संस्कृतिको समन्वयमा आधारित हुन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य संस्थाको सामूहिक ज्ञानलाई व्यक्तिगत ज्ञानबाट संस्थागत सम्पत्तिमा परिणत गरी दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धात्मक लाभ हासिल गर्नु हो।
ज्ञान व्यवस्थापनका दुई प्रमुख प्रकार हुन्छन्:
- स्पष्ट ज्ञान (Explicit Knowledge): लिखित रूपमा रहेको, सजिलै साझा गर्न सकिने ज्ञान (नियम, कार्यविधि, प्रतिवेदन)।
- अन्तर्निहित ज्ञान (Tacit Knowledge): व्यक्तिको अनुभव, सीप र अन्तर्ज्ञानमा रहेको ज्ञान, जसलाई लिखित रूपमा उतार्न कठिन हुन्छ।
२. संस्थागत कार्यसम्पादन र नवप्रवर्तनमा ज्ञान व्यवस्थापनको भूमिका (३ अंक)
क) संस्थागत कार्यसम्पादनमा भूमिका
१. निर्णयको गुणस्तरमा सुधार: सही समयमा सही सूचना र ज्ञान उपलब्ध हुँदा व्यवस्थापकीय निर्णय तथ्यमा आधारित हुन्छन्। २. दोहोरो कामको अन्त्य र समय बचत: पहिले गरिएको काम, अध्ययन वा अनुभव पुनः प्रयोग गर्न सकिने हुँदा समय र लागत घट्छ। ३. सीप र ज्ञानको संरक्षण: अनुभवी कर्मचारी अवकाश वा सरुवा भएपनि उनीहरूको ज्ञान संस्थामै रहन्छ। ४. सेवा प्रवाहमा सुधार: ज्ञानको साझेदारीले कर्मचारीको क्षमता विकास भई नागरिकलाई छिटो, छरितो र गुणस्तरीय सेवा प्रवाह हुन्छ। ५. स्रोतको उपयुक्त परिचालन: ज्ञान व्यवस्थापनले स्रोत र साधनको दक्ष उपयोग गरी उत्पादकत्व बढाउँछ।
ख) नवप्रवर्तनमा भूमिका
१. नयाँ विचारको जन्म: विभिन्न ज्ञान र अनुभवको संयोजनबाट नयाँ विचार तथा समाधान उत्पन्न हुन्छ। २. सिकाइ संस्कृतिको विकास: ज्ञान व्यवस्थापनले सिक्ने, सोध्ने र प्रयोग गर्ने वातावरण सिर्जना गर्छ। ३. अनुसन्धान र विकासलाई प्रोत्साहन: पुरानो ज्ञानको आधारमा नयाँ ज्ञान सिर्जना भई अनुसन्धानमा टेवा पुग्छ। ४. समस्या समाधानमा सिर्जनशीलता: जटिल समस्याको समाधानका लागि बहुविध ज्ञानको प्रयोग हुन्छ। ५. प्रतिस्पर्धात्मक लाभ: ज्ञानलाई निरन्तर नवीकरण गर्दै लगे संस्था परिवर्तनशील वातावरणमा अग्रणी रहन्छ।
निष्कर्ष: ज्ञान व्यवस्थापन संस्थागत सिकाइ, कार्यसम्पादन सुधार र नवप्रवर्तनको आधारशिला हो। यसले संस्थालाई ज्ञानमा आधारित, नागरिकमैत्री र परिणाममुखी बनाउँछ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
Questions from Nepal Telecom NTC Lok Sewa (Administrative Officer, Assistant 6th (Level 6) · 1st · 2083) and Nepal Telecom NTC Administrative (Administrative Officer, Assistant 6th Level · 2nd Paper · 2083). Answers are written for this site; check them against your class notes.