Chapter 5 · 15 hours
रोग
SEE past exam questions
Past questions and answers
11 questions set from this chapter. Most repeated first.
- 2082 Chaitra · 1 mark
उच्च रक्तचापबाट बच्नको लागि अपनाउन सकिने कुनै एक उपाय लेख्नुहोस् ।
Answer
नुन तथा चिल्लो पदार्थको सेवन कम गर्नु उच्च रक्तचापबाट बच्ने एक उपाय हो। बढी नुन (सोडियम) ले शरीरमा पानी रोकी रक्तनलीमा दबाब बढाउँछ भने चिल्लो पदार्थले रक्तनली साँघुरो बनाउँछ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 1 MCQ
Loading…
- 2082 Chaitra · 5 marks
अचेल क्यान्सर रोगबाट धेरै मानिस प्रभावित भएको पाइन्छ । क्यान्सर रोग व्यापक हुनका कुनै पाँचओटा मुख्य कारण लेख्नुहोस् ।
Answer
क्यान्सर रोग व्यापक हुनका पाँच मुख्य कारण
क्यान्सर शरीरका कोषिकाहरू अनियन्त्रित रूपमा बढ्ने र फैलिने रोग हो । आजका दिनमा यो रोग व्यापक हुनुका मुख्य कारणहरू यी हुन्:
१. सुर्तीजन्य पदार्थ तथा मद्यपानको सेवन — चुरोट, बिँडी, खैनी, गुट्खा, तमाखु आदिको नियमित सेवनले फोक्सो, मुख, घाँटी, पेट आदिको क्यान्सर हुन्छ । मद्यपानले कलेजो तथा अन्य अङ्गको क्यान्सर निम्त्याउँछ ।
२. असन्तुलित तथा अस्वस्थकर खानपान — डिब्बाबन्द, प्रशोधित, रङ तथा रसायन मिसाइएका खानेकुरा, धेरै चिल्लो र पोलेको खाना तथा कम तरकारी र फलफूलको सेवनले क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ ।
३. वातावरणीय प्रदूषण — हावा, पानी र माटोको प्रदूषण, कारखाना तथा सवारी साधनबाट निस्कने धुवाँ, विषादी तथा रसायनको सम्पर्कमा रहनु क्यान्सरको प्रमुख कारण हो ।
४. सरुवा रोग तथा जीवाणु सङ्क्रमण — हेपाटाइटिस बी र सी भाइरसले कलेजोको क्यान्सर, प्यापिलोमा भाइरस (HPV) ले पाठेघरको मुखको क्यान्सर तथा H. pylori जीवाणुले पेटको क्यान्सर निम्त्याउँछ ।
५. वंशाणुगत तथा जीवनशैलीसम्बन्धी कारण — पुर्खौँदेखि चलिआएको वंशाणु (जीन) दोष, धेरै समय घाममा बस्ने, शारीरिक व्यायामको कमी, मोटोपना, चिन्ता तथा तनाव र सुत्केरी उमेर ढिलो हुनु आदि पनि क्यान्सर हुनाका कारण हुन् ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2082 Chaitra · 5 marks
अचेल मधुमेह रोगका बिरामीहरूको सङ्ख्या तीव्र वृद्धि भएको पाइन्छ । मधुमेह रोगबाट बच्न अपनाउन सकिने कुनै पाँचओटा उपाय लेख्नुहोस् ।
Answer
मधुमेह रोगबाट बच्न अपनाउन सकिने पाँच उपायहरू:
१. सन्तुलित तथा नियमित आहार: चिनी, गुलियो पदार्थ, मिठाई, सफा चामल, पिठोजन्य खानेकुरा तथा बोसोयुक्त खानेकुराको मात्रा घटाउने र हरियो सागसब्जी, फलफूल, दाल, गेडागुडी तथा रेसायुक्त (fiber) खानेकुरा बढी खाने । दिनको तीन छाक नियमित रूपमा खाने र एकैचोटि धेरै नखाने ।
२. नियमित शारीरिक व्यायाम: दिनहुँ कम्तीमा ३०–४५ मिनेट हिँड्ने, दौडने, साइकल चलाउने, पौडी खेल्ने वा योग–प्राणायाम गर्ने । व्यायामले शरीरको अतिरिक्त चिनी तथा बोसो प्रयोग गरी तौल नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ ।
३. तौल नियन्त्रण (स्थूलता रोकथाम): शरीरको तौल उमेर र उचाइअनुसार उपयुक्त राख्ने । मोटोपन मधुमेहको प्रमुख कारण भएकाले अतिरिक्त तौल घटाउने ।
४. मद्यपान तथा धूम्रपान त्याग: रक्सी सेवन र सुर्तीजन्य पदार्थ (चुरोट, खैनी, गुट्खा) को सेवन नगर्ने । यी पदार्थले इन्सुलिनको कार्यक्षमता घटाई मधुमेहको जोखिम बढाउँछन् ।
५. तनाव व्यवस्थापन र नियमित स्वास्थ्य जाँच: मनको तनाव, चिन्ता तथा डिप्रेसनलाई योग, ध्यान, मनोरञ्जन र पर्याप्त निद्राद्वारा नियन्त्रण गर्ने । साथै ३५ वर्षपछि वर्षको एक पटक रगतमा चिनीको मात्रा (blood sugar) जाँच गराई मधुमेहको जोखिम पहिले नै पत्ता लगाउने ।
थप ध्यान दिनुपर्ने कुरा: वंशानुगत रूपमा मधुमेह भएका व्यक्तिले विशेष सतर्कता अपनाउनुका साथै गर्भवती महिलाले गर्भावस्थामा नियमित चिनी जाँच गराउनुपर्छ ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2082 Chaitra · 8 marks
नसर्ने रोगहरूमध्ये अचेल मुटु रोगको जोखिम ज्यादै बढ्दै गएको पाइन्छ । मुटु रोग लाग्नाका चारओटा मुख्य कारण र यस रोगबाट बच्ने चारओटा उपाय लेख्नुहोस् ।
Answer
मुटु रोग लाग्नाका मुख्य कारणहरू (चारओटा):
१. चुरोट, खैनी, सुर्ती तथा मदिरापान: चुरोटको धुवाँमा भएको निकोटिन र अन्य हानिकारक तत्वले रक्तनली साँघुरो बनाई रक्तचाप बढाउँछ र मुटुको काममा दबाब पार्छ।
२. असन्तुलित तथा चिल्लो खाना: धेरै चिल्लो, पिरो, नुनिलो र कोलेस्ट्रोलयुक्त खाना खाँदा रक्तनलीमा बोसो जमेर रक्तसञ्चार अवरुद्ध हुन्छ।
३. शारीरिक परिश्रम तथा व्यायामको कमी: दिनभर बसिरहने, हिँडडुल नगर्ने र व्यायाम नगर्ने बानीले शरीरमा बोसो जम्छ र मुटु कमजोर हुँदै जान्छ।
४. मानसिक तनाव तथा चिन्ता: बढी तनाव, चिन्ता, रिस र डिप्रेसनले शरीरमा एड्रेनालिन हार्मोन बढाई मुटुको धड्कन र रक्तचाप अस्वाभाविक रूपमा बढाउँछ।
(थप कारण: मधुमेह, बढी तौल, वंशानुगत प्रभाव, उच्च रक्तचाप आदि)
मुटु रोगबाट बच्ने उपायहरू (चारओटा):
१. सन्तुलित तथा पौष्टिक खाना: हरियो सागसब्जी, फलफूल, दाल, अन्न र कम चिल्लो–कम नुनको खाना खाने बानी बसाल्नु पर्छ।
२. नियमित व्यायाम तथा शारीरिक श्रम: दिनहुँ कम्तीमा ३० मिनेट हिँड्ने, दौडने, साइकल चलाउने, पौडी खेल्ने जस्ता व्यायाम गर्नु पर्छ।
३. चुरोट, खैनी, सुर्ता र मदिरा त्याग: यी लतपूर्ण पदार्थको सेवन पूर्ण रूपमा बन्द गर्नु पर्छ।
४. तनावमुक्त तथा अनुशासित जीवनशैली: योग, ध्यान, प्राणायाम, मनोरञ्जन र पर्याप्त निद्राद्वारा मानसिक तनाव कम गर्नु पर्छ।
(थप उपाय: नियमित स्वास्थ्य जाँच, तौल तथा रक्तचाप नियन्त्रण, मधुमेहको उपचार)
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- CDC Class 10 Health and Physical Education model question · 1 mark
- 2082 Pre-board · PABSON Set A · 1 mark
मधुमेह रोग लाग्ने प्रमुख कारण लेख्नुहोस् ।
Answer
मधुमेह रोग लाग्ने प्रमुख कारणहरू:
१. वंशाणुगत (आनुवंशिक) कारण — बाबुआमा वा नजिकका नातेदारलाई मधुमेह भए सन्तानमा पनि हुने सम्भावना बढी हुन्छ।
२. मोटोपना (शरीरको तौल बढी हुनु) — शरीरमा बोसो बढी भएमा इन्सुलिनले राम्रोसँग काम गर्न सक्दैन।
३. अस्वस्थकर खानपान — चिल्लो, गुलियो र प्रशोधित (जंक) खानेकुरा बढी खाने, तरकारी तथा रेसादार खानेकुरा कम खाने।
४. शारीरिक व्यायामको कमी — दिनभर बसिरहने, हिँडडुल तथा खेलकुद नगर्ने जीवनशैली।
५. मानसिक तनाव — लामो समयसम्म चिन्ता, तनाव र डिप्रेसनमा रहनु।
६. अन्य कारण — बढ्दो उमेर, गर्भावस्था, केही औषधिको दीर्घकालीन प्रयोग तथा प्यान्क्रियाजमा क्षति।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- CDC Class 10 Health and Physical Education model question · 1 mark
- 2082 Pre-board · PABSON Set A · 1 mark
दम रोगबाट बच्ने कुनै एउटा मुख्य उपाय पत्ता लगाउनुहोस् ?
Answer
धूमपान तथा सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन नगर्नु दम रोगबाट बच्ने एक मुख्य उपाय हो। धुवाँ र सुर्तीजन्य पदार्थले श्वासनली साँघुरो बनाई जलन गराउने हुँदा दम लाग्ने वा बढ्ने सम्भावना हुन्छ; धूलो र धुवाँबाट टाढा रहनु पनि उपयोगी हुन्छ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 1 MCQ
Loading…
- 2082 Pre-board · PABSON Set A · 5 marks
मोटोपनाको कारण उत्पन्न स्वास्थ्य समस्या दिन प्रतिदिन बढ्दै गएको छ । मोटोपनाका कुनै दुई कारणहरू र यसको रोकथामका कुनै तीन उपायहरू लेख्नुहोस् ।
The health problems created by obesity are increasing day by day. Write any two causes and any three preventive measures of obesity.
Answer
मोटोपनाका कुनै दुई कारणहरू:
१. अत्यधिक र चिल्लोपनयुक्त खानपान: आवश्यकताभन्दा बढी क्यालोरी भएको खाना, जङ्क फुड, चिल्लो तथा गुलियो खानेकुरा खाँदा बढी भएको ऊर्जा बोसोको रूपमा जम्मा भई मोटोपना बढ्छ।
२. शारीरिक क्रियाकलाप र व्यायामको कमी: दिनभर बसेर टिभी, मोबाइल वा कम्प्युटरमा समय बिताउने र व्यायाम नगर्ने बानीले ऊर्जा खर्च नहुँदा बोसो जम्मा हुन्छ। (वंशाणुगत कारण वा हर्मोनको असन्तुलन पनि कारण हुन सक्छन्।)
मोटोपना रोकथामका कुनै तीन उपायहरू:
१. सन्तुलित र पोषणयुक्त आहार लिने, चिल्लो, गुलियो र जङ्क फुडको सेवन घटाई फलफूल र हरियो सागसब्जी बढी खाने।
२. नियमित रूपमा हिँड्ने, दौडने, योग वा खेलकुद जस्ता शारीरिक व्यायाम गर्ने।
३. निश्चित समयमा आवश्यक मात्रामा मात्र खाने, अत्यधिक खाने बानी त्यागेर तौल नियमित जाँच गर्ने तथा पर्याप्त निद्रा लिने र तनाव कम गर्ने।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- 2082 Pre-board · PABSON Set A · 8 marks
वर्तमान समयमा नसर्ने रोग लाग्ने मानिसहरूको सङ्ख्यामा वृद्धि हुनाका कारणहरू के के हुन सक्छन् ? यस्ता समस्या कम गर्नका लागि ध्यान दिनुपर्ने पक्षहरू औंल्याउनुहोस् ।
What could be the reason for the current increment in the number of non-communicable disease? Indicate the aspects that could be done to reduce the problem.
Answer
नसर्ने रोग (मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, क्यान्सर, दीर्घ श्वासप्रश्वास रोग आदि) बढ्नुका कारणहरू:
१. अस्वस्थ खानपान: चिल्लो, नुनिलो, गुलियो र प्रशोधित खाना (जङ्क फुड) को बढ्दो प्रयोग तथा फलफूल र सागसब्जीको कम सेवन।
२. शारीरिक निष्क्रियता: व्यायाम र शारीरिक श्रमको कमी, बसेर बिताउने जीवनशैली, मोबाइल र टिभीमा बढी समय बिताउनु।
३. धूम्रपान, मद्यपान र लागूपदार्थको सेवन: यिनले मुटु, कलेजो, फोक्सोमा हानि पुर्याएर रोग निम्त्याउँछन्।
४. मानसिक तनाव र प्रदूषण: व्यस्त जीवन, चिन्ता, वायु तथा वातावरणीय प्रदूषण बढ्नु।
५. मोटोपना, उमेर बढ्नु र वंशाणुगत कारण तथा सचेतना र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणको कमी।
यस्ता समस्या कम गर्न ध्यान दिनुपर्ने पक्षहरू:
१. सन्तुलित आहार अपनाउने, नुन, चिल्लो र चिनी कम गर्ने।
२. नियमित व्यायाम, योग वा खेलकुद गर्ने।
३. धूम्रपान, मद्यपान र लागूपदार्थबाट टाढा रहने।
४. ध्यान, पर्याप्त निद्रा र सकारात्मक सोचबाट तनाव व्यवस्थापन गर्ने।
५. नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराई रोगको प्रारम्भिक पहिचान गर्ने र स्वास्थ्य शिक्षाबारे सचेतना फैलाउने।
६. वातावरण प्रदूषण घटाउने र स्वास्थ्य सेवा सुलभ बनाउने।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- CDC Class 10 Health and Physical Education model question · 5 marks
मुटुसँग सम्बन्धित रोगहरू बढ्दै जानुमा वर्तमान सामाजिक र मानसिक पक्ष जिम्मेवार छन् । यसका कारणहरू पहिचान गर्नुहोस् ।
Answer
मुटुसँग सम्बन्धित रोगहरू बढ्दै जानुमा सामाजिक र मानसिक पक्षको जिम्मेवारी
आजका दिनमा मुटुरोग (हृदयघात, उच्च रक्तचाप, हृदयघातको जोखिम आदि) उमेर नहेरी बढ्दै गएको छ। यसका लागि जैविक कारण मात्र नभई सामाजिक र मानसिक पक्ष पनि उत्तिकै जिम्मेवार छन्। ती कारणहरू यसप्रकार छन्:
सामाजिक कारणहरू
- अस्वस्थ जीवनशैली — बाहिरको तेलमय, नुनिलो र चिल्लो खाना (जंक फुड) को बढ्दो प्रयोग, घरको सन्तुलित भोजनको तुलनामा यसको सहज उपलब्धता।
- शारीरिक निष्क्रियता — मोटरसाइकल, गाडी, लिफ्ट र टेलिभिजन, मोबाइलको अत्यधिक प्रयोगले हिँडडुल र व्यायाम घट्नु।
- धूम्रपान, मद्यपान र लागूपदार्थ — साथीभाइको लहैलहै, फेसन र सामाजिक दबाबमा परी यस्ता पदार्थ सेवन गर्नु।
- सामाजिक तनाव र प्रतिस्पर्धा — पढाइ, जागिर, आर्थिक अभाव, पारिवारिक कलह र सामाजिक प्रतिष्ठाको दौडले निरन्तर तनाव सिर्जना गर्नु।
- सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग — फेसबुक, टिकटक आदिमा घण्टौँ समय बिताउनु, निद्रा अनियमित हुनु र शारीरिक गतिविधि शून्य हुनु।
- सहरीकरण र वातावरण प्रदूषण — ठूला सहरमा धुवाँ, धुलो र वायु प्रदूषणले श्वासप्रश्वास र रक्तनलीमा असर पार्नु।
- स्वास्थ्य सचेतनाको कमी — नियमित स्वास्थ्य जाँच नगर्नु, रक्तचाप र कोलेस्ट्रोलको मात्रा थाहा नपाउनु।
मानसिक कारणहरू
- दीर्घकालीन तनाव (Stress) — लामो समयसम्म चिन्ता, डर र दबाबमा रहँदा एड्रेनालिन र कोर्टिसोल हार्मोन बढी स्रवण भई रक्तचाप र मुटुको गति बढ्नु।
- चिन्ता र डिप्रेसन — मानसिक स्वास्थ्य समस्याले खानपान, निद्रा र व्यायाममा असर गरी मुटुरोगको जोखिम बढाउनु।
- क्रोध र आवेग — बारम्बार रिस उठ्नु वा आवेगमा निर्णय गर्दा मुटुमा अचानक दबाब पर्नु।
- निद्राको कमी — राम्रो निद्रा नहुँदा शरीरलाई आराम नमिली मुटुले बढी परिश्रम गर्नु।
- डर र एकाकीपन — सामाजिक सम्बन्ध कमजोर हुँदा मानसिक बोझ बढी मुटुमा असर पर्नु।
- लत र मानसिक दबाबको दुःचक्र — तनाव कम गर्न मद्यपान वा धूम्रपान गर्नु, जसले पुनः मुटुलाई हानि पुर्याउनु।
निष्कर्ष
मुटुरोग केवल शारीरिक समस्या होइन; यो सामाजिक जीवनशैली र मानसिक अवस्थासँग गाँसिएको छ। सन्तुलित भोजन, नियमित व्यायाम, धूम्रपान–मद्यपान त्याग, तनाव व्यवस्थापन (योग, ध्यान, खेलकुद) र नियमित स्वास्थ्य जाँचबाट मुटुरोगको जोखिम घटाउन सकिन्छ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- CDC Class 10 Health and Physical Education model question · 5 marks
- Important Edu Notes: SEE Health and Physical Education · 8 marks
अर्बुद रोग भनेको के हो ? कुनकुन कारणले यो रोग लाग्दछ र यसबाट बच्नका लागि के कस्ता उपायहरू अपनाउनुपर्दछ ।
Answer
अर्बुद रोग (क्यान्सर) — ५ अंक
परिचय शरीरको कुनै अङ्ग वा तन्तुमा रहेका कोषहरू अनियन्त्रित रूपमा बढ्दै गई असामान्य तथा हानिकारक पिण्ड (ट्युमर) बन्ने रोगलाई अर्बुद रोग वा क्यान्सर भनिन्छ। यस्तो बढेको कोष अन्य अङ्गमा फैलिएर (मेटास्टेसिस) शरीरलाई नै नष्ट गर्दछ।
अर्बुद रोग लाग्ने कारणहरू १. धूम्रपान तथा मद्यपान: सुर्ती, खैनी, गाँजा, चुरोट र मदिराको अत्यधिक सेवन। २. खानपान: पोषिलो खानेकुराको कमी, बासी तथा डढेको खाना, रसायन मिसाइएका खाद्य पदार्थको सेवन। ३. प्रदूषण: वायु, जल र माटोको प्रदूषण तथा विषादीयुक्त तरकारी तथा फलफूल। ४. विकिरण (रेडिएसन): एक्स–रे, परमाणु विकिरण तथा मोबाइल, टावर आदिबाट निस्कने विकिरण। ५. संक्रमण: हेपाटाइटिस ‘बी’ र ‘सी’ भाइरस, एचपीभी भाइरस आदिको संक्रमण। ६. वंशाणुगत तथा अन्य कारण: पारिवारिक इतिहास, मोटोपना, शारीरिक व्यायामको कमी, तनाव र केही रसायनको सम्पर्क।
बच्ने उपायहरू १. सुर्ती, खैनी, चुरोट, मदिरा आदिको सेवन नगर्ने। २. सन्तुलित तथा पोषिलो खाना खाने, हरियो तरकारी र फलफूलको प्रयोग बढाउने। ३. नियमित शारीरिक व्यायाम तथा योग गर्ने, शरीरको तौल सन्तुलित राख्ने। ४. सरसफाइमा ध्यान दिने, व्यक्तिगत तथा वातावरणीय स्वच्छता कायम राख्ने। ५. खोप लगाउने (हेपाटाइटिस ‘बी’ विरुद्ध) र अनावश्यक एक्स–रे तथा विकिरणबाट बच्ने। ६. तनावमुक्त जीवनशैली अपनाउने, पर्याप्त निद्रा लिने। ७. समय–समयमा स्वास्थ्य परीक्षण गराई रोगको पहिचान सुरुवाती अवस्थामै गर्ने।
निष्कर्ष अर्बुद रोग लाग्ने कारणमध्ये धेरैजसो हाम्रै अस्वस्थ जीवनशैलीसँग जोडिएका छन्। त्यसैले सचेतना अपनाई स्वस्थ जीवनशैली अँगाल्नु नै यस रोगबाट बच्ने उत्तम उपाय हो।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
- Important Edu Notes: SEE Health and Physical Education · 1 mark
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले रोगलाई कसरी परिभाषित गरेको छ ?
How has WHO defined 'disease'?
Answer
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का अनुसार रोग भनेको शरीरका कुनै अङ्ग वा प्रणालीको सामान्य कार्यमा आउने गडबडी वा विचलन हो, जसले शारीरिक वा मानसिक अस्वस्थता निम्त्याउँछ।
Answer checked by Claude Sonnet · Oct 21, 2026
Test yourself · 2 MCQs
Loading…
Questions from SEE 2082 Health and Physical Education, RE-3041 (Board exam, Chaitra 2082 (scan, FM 50)), CDC Class 10 Health and Physical Education model question (2076-curriculum pattern) (CDC model paper, FM 50), Important Edu Notes: SEE Health and Physical Education (OPT.II 3041) Model Set 1 (Model paper (not a board exam), FM 50, 2 hrs, 9x1 + 5x5 + 2x8; undated. Questions only; its solutions were not used.) and PABSON SEE Pre-Board 2082 Health & Physical Education, Set A (PS3041 A) (PABSON pre-board exam, 2082 (paper dated 2081/10/15), FM 50, 1:30 hrs, 9x1+5x5+2x8; read from the scanned paper images only, answers not used.). Answers are written for this site; check them against your class notes.
Chapter titles and hours from the official syllabus ↗